खामेनीको अन्त्येष्टिमार्फत् इरानले दिएको सन्देश

इरानका सर्वोच्च नेता आयातोल्लाह अली खामेनीको हत्यापछि इरानी राजनीतिक र क्षेत्रीय शक्ति सन्तुलनमा ठूलो उथलपुथल आएको छ। गत फेब्रुअरी २८, २०२६ मा बिना न्यायोचित कारण र आधार अमेरिका र इजरायलले एकतर्फी रुपमा गरेको हमलाको पहिलो दिनमै आफ्ना परिवारका सदस्यहरूसहित मारिएका खामेनीको अन्त्येष्टि समारोह एक शोक सभा मात्र होइन, यो इरानको शक्ति प्रदर्शन, राजनीतिक निरन्तरताको घोषणा र रणनीतिक सन्देश प्रवाहको एउटा ठूलो माध्यम बनेको छ। तेहरानको ग्रान्ड मोसल्ला धार्मिक परिसरमा सुरु भएको औपचारिक बिदाइ कार्यक्रममा लाखौँको संख्यामा उपस्थित शोकाकुल नागरिकहरूले बोकेका राता झण्डाहरूले इरानी जनमानसमा आक्रोश र प्रतिशोधको भावना कति गहिरो छ भन्ने कुरालाई प्रष्ट पार्छन्। इरानी सञ्चारमाध्यमहरूले सम्प्रेषण गरेका दृश्यहरूमा खामेनी र उनका परिवारका सदस्यहरूको कफिन देखिँदा त्यहाँ उर्लिएको जनसागरले इरानभित्रको आन्तरिक भावनात्मक एकतालाई फेरि एकपटक उजागर गरेको छ।

खामेनीको बलिदानले नवजीवन पाएको इस्लामिक क्रान्ति केदार सिटौला अहिलेसम्म शिया इस्लाममा बाह्र इमामहरू बनेका छन्। जसमध्ये हजरत अली प्रथम इमाम थिए। उनका छोराहरू हजरत हसन र हजरत हुसेन क्रमशः दोस्रो र तेस्रो इमाम बने। बाह्रौँ इमाम हजरत महदी थिए। जो अचानक हराए। उनलाई शियाहरु अदृश्य इमाम मान्छन्। उनी फेरि फर्किन्छन् भन्ने आशामा शियाहरु बाँचेका हुन्छन् । अनौठो संयोग के छ भने ११ वटै इमामहरुको स्वाभाविक मृत्यु भएको थिएन। उनीहरु सबै मारिएका थिए। शियाहरु ठानछन्– शोक उनीहरुको भाग्यमै लेखिएको हुन्छ। तसर्थ उनीहरूका लागि युद्ध कहिल्यै सकिएको हुँदैन र 'कर्बला' निरन्तर चलिरहन्छ। मर्न शियाहरु डराउदैनन्। शहादत उनीहरुको लागि गौरवको कुरा हुन्छ। ११ इमामहरु सहिद भए झैँ, अली खामेनीको यो सहादत शिया इतिहासको आत्मबलिदानको शृङ्खलामा थपिएको अर्को एउटा अध्याय मात्र हो। ८६ वर्षीय खामेनीले चाहेको भए कतै बंकरमा लुकेर आफ्नो ज्यान जोगाउन सक्थे। तर ‘आफू इजरायल र अमेरिकाको निसानामा रहेको तथा उनीहरुले चाहे भने जतिबेला पनि मार्न सक्छ’ भन्ने थाह पाउँदा पाउँदै पनि उनले लुक्न चाहेनन्। आफ्नो घरमै बसिरहे। उनले सहादत रोजे। सहादत शियाहरुको लागि कुनै नयाँ कुरा थिएन। केही वर्ष यता इरानको इस्लामिक क्रान्ति कम्जोर बन्न थालिसकेको थियो। इरानी जनतामाझ इस्लामिक क्रान्तिले आफ्नो स्वीकार्यता गुमाउन थालिसकेको थियो। आफ्नो शहादत मार्फत् खामेनीले इस्लामिक क्रान्तिलाई फेरि पुनर्जीवन दिन सफल भएका छन्। अमेरिका र इजरायल विरुद्ध इरानी जनताले सरकारसंग एकजुट भएर लडेको दृष्टान्त र अहिले खामेनीको अन्तिम संस्कारमा लाखौ इरानीहरुले उत्रिएको देख्दा यस्तो लाग्छ खामेनीले आफ्नो जीवन अर्पण गरेर इरानी इस्लामिक क्रान्तिलाई नवजजीवन दिन सफल भएका छन्।

यो अन्त्येष्टि समारोहमा राजधानी तेहरानमा १ करोडभन्दा बढी मानिस र विश्वका १०० भन्दा बढी देशका प्रतिनिधिहरूको सहभागिता रहने अपेक्षा गरिएको छ।  रुस, सउदी अरेबिया लगायतका देशका प्रतिनिधिहरुले यस समारोहमा भाग लिएका छन् । यस ऐतिहासिक र विशाल जमघटलाई व्यवस्थित गर्न इरान सरकारले देशव्यापी रूपमा ५ हजारभन्दा बढी विद्यालय र करिब ४० देखि ५० हजार कक्षाकोठाहरू तीर्थालु तथा सर्वसाधारणका लागि खुला गरेको छ। शिक्षा मन्त्रालयको यो कदमले इरानी राज्य संयन्त्र खामेनीको बिदाइलाई कुन हदसम्म भव्य र सुव्यवस्थित बनाउन लागिपरेको छ भन्ने देखाउँछ। विश्लेषणको दृष्टिकोणबाट हेर्दा, यो अभूतपूर्व जनसहभागिता मार्फत इरानले विश्व समुदायलाई आफ्नो आन्तरिक शक्ति र संस्थागत जग अझै पनि बलियो छ भन्ने प्रमाणित गर्न खोजिरहेको छ। विश्वविद्यालयका अनुसन्धानकर्ताहरूका अनुसार यो अन्त्येष्टि समारोहको मुख्य उद्देश्य नै खामेनीको ऐतिहासिक योगदानलाई स्थापित गर्नु र बाह्य संसारलाई इरानी शासन प्रणालीको अक्षुण्णताको सन्देश दिनु हो।

खामेनी इरानको इतिहासमा यस्ता विरलै नेताहरूमध्ये पर्छन् जो आफ्ना विरोधीहरूसँगको प्रत्यक्ष युद्धको मोर्चामा मारिए। उनी आदेश मात्र दिने शासक नभएर अग्रपङ्क्तिमा उभिने नेता थिए भन्ने भाष्य निर्माण गरेर इरानले राष्ट्रिय गौरव र प्रतिरोधी भावनालाई बढावा दिइरहेको छ। यो अन्त्येष्टिले इरानको आगामी क्षेत्रीय नीति र शासकीय दृष्टिकोणमा कुनै परिवर्तन आउने छैन भन्ने बलियो सङ्केत गर्दछ। तर, सुरक्षाको दृष्टिकोणबाट यो समय अत्यन्तै संवेदनशील र कमजोर मानिएको छ। महिनाौँदेखि चलिरहेको अमेरिकी र इजरायली आक्रमणका कारण खामेनीका छोरा तथा सम्भावित उत्तराधिकारी मोज्ताबा खामेनी सुरक्षा संवेदनशीलताका कारण यस समारोहमा अनुपस्थित रहने अनुमान गरिएको छ। मोज्ताबाका लागि यो समय आफ्नो नेतृत्वलाई भुइँतहमा सुरक्षित गर्ने र आन्तरिक शक्ति सुदृढ गर्ने अवसर पनि हो।

इरानी अधिकारीहरूले खामेनीको हत्यालाई 'देशको मुटुमाथिको प्रहार' को रूपमा लिएका छन्। सन् १९८९ मा इराकसँगको युद्धपछि सत्ता सम्हालेका खामेनीले विगत ४० वर्षभन्दा बढी समयदेखि इरानको राजनीति, सेना, न्यायपालिका र राष्ट्रिय सञ्चारमाध्यमलाई आफ्नो पकडमा राखेर राज्यका हरेक संस्थाको स्वरूप निर्धारण गरेका थिए। उनको शासनकालको सबैभन्दा ठूलो खम्बा इस्लामिक रिभोल्युसनरी गार्ड कर्प्स (आईआरजीसी) बन्यो, जसले इरानको सुरक्षा, राजनीति र अर्थतन्त्रमा अभूतपूर्व प्रभाव जमायो। खामेनीले अमेरिका र क्षेत्रीय प्रतिद्वन्द्वीहरू विरुद्ध प्रतिरोध खडा गर्न ब्यालेस्टिक मिसाइल र आणविक कार्यक्रममा ठूलो लगानी गरे। उनले युरोप र अमेरिकाको प्रतिबन्ध खेपेर पनि युरेनियम संवर्द्धनको अधिकारलाई सुरक्षित राखे र क्षेत्रीय स्तरमा विभिन्न सशस्त्र समूहहरूसँग गठबन्धन गरेर इरानी प्रभाव विस्तार गरे। यद्यपि, यस नीतिले खाडी मुलुकहरू र अमेरिकासँगको तनावलाई भने उत्कर्षमा पुर्‍यायो। कतिपय विश्लेषकहरू खामेनीको अवसानले इरानी प्रणालीलाई कमजोर बनाउन सक्ने अनुमान गर्छन् भने इरानी अधिकारीहरू यसलाई नयाँ प्रतिशोध र प्रतिरोधको उर्जाको रूपमा व्याख्या गरिरहेका छन्। खामेनीको भौतिक अन्त्य भए पनि उनले निर्माण गरेको वैचारिक र सैन्य संरचनाले अहिले चलिरहेको युद्धमा महाशक्ति कहलिएका अमेरिकालाई हावाकावा खेलाइरहेको छ । यस पृष्ठभूमिमा खामेनीको विरासत बोकेको इरानले आगामी दिनमा इरान र सिङ्गो पश्चिम एशियाको राजनीतिलाई नयाँ दिशातिर मोड्ने निश्चित छ।

तस्विर: https://idsb.tmgrup.com.tr/