पानी पिउने सही समयहरू

शीर्षक पढ्दा अलि अनौठो लाग्न सक्छ– कस्तो वाहियात कुरा ! कहीँ पानी पिउने पनि सही र गलत समय हुन्छ ! पानी त तिर्खा लागेपछि पिउने हो नि ! सामान्य अर्थमा यो सही नै कुरा हो । तीर्खा लाग्नु भनेकै शरीरलाई पानी चाहियो भन्ने कुराको संकेत हो । त्यो भनेको अब पानी पिउनैपर्छ भन्ने पनि हो ।

तर कुरा यतिमा नै चाहिँ टुङ्गिन्न है ! वास्तवमा तीर्खा लागे पनि, नलागे पनि पानी पिउने केही सही समयहरु हुने गर्छन् । आउनुहोस्, ती सही समयहरुबारे जानीराखौं !

जब तपाईंलाई भोक लागेको महसुस हुन्छ

तपाईंलाई वास्तवमै तिर्खा लागेको हुनसक्छ। जब भोक लागेको जस्तो देखिन्छ, धेरैजसो मानिसहरूले आफूलाई वास्तवमा तिर्खा लागेको कुरा महसुस गर्दैनन्। मस्तिष्कले यी दुवै सङ्केतहरूलाई एउटै रूपमा पहिचान गर्दछ। त्यसैले, केही खानेकुरा खोज्नुअघि पहिले अलिकति पानी पिउनुहोस्। त्यसपछि खाने इच्छा शान्त हुन्छ कि हुँदैन भनेर केही मिनेट कुर्नुहोस्।

जब तपाईं ब्युँझनुहुन्छ

बिहान उठ्ने बित्तिकैको समय शरीरलाई हाइड्रेट गर्ने उत्तम समयहरू मध्ये एक हो। तपाईंको शरीर लामो समयसम्म उपवासको अवस्थामा रहेको हुन्छ। दिनको सहज सुरुवातका लागि, बिहानको पहिलो गिलास पानीमा आधा कागती निचोर्नुहोस्; यसले एन्टिअक्सिडेन्ट फाइटोन्युट्रिएन्ट्स, भिटामिन सी र पोटासियमको ऊर्जावान् बढावा दिन्छ।

जब तपाईंलाई पसिना आउँछ

तपाईंको शरीरबाट पसिना काड्ने साउना वा तातो टब, तातो र ओसिलो दिनमा बाहिर बिताएको समय लगायतका जुनसुकै कुराले पनि तपाईंको शरीरबाट तरल पदार्थ कम गराउँछ। व्यायामको हकमा पनि यही लागू हुन्छ। जब तपाईंका मांसपेशीहरू तातो हुन्छन्, शरीरले ताप फाल्नका लागि पसिना निकाल्छ। यस्तो बेला शरीरलाई चिसो राख्न तपाईंलाई प्रशस्त पानीको आवश्यकता पर्दछ।

व्यायाम गर्नुअघि, व्यायामको समयमा र पछि

पसिनाको माध्यमबाट शरीरबाट बाहिर गएको तरल पदार्थको शोधभर्ना गर्न तपाईंलाई प्रशस्त पानीको आवश्यकता पर्दछ। कति परिमाणमा? व्यायाम गर्न वा बाहिर समय बिताउन जानुअघि आफ्नो बोतलमा १६ देखि २० औंस पानी भरेर पिउनुहोस्। तपाईं सक्रिय रहँदा हरेक १०-१५ मिनेटमा करिब ६ देखि १२ औंस पानी पिउने गर्नुहोस्। व्यायाम सकिएपछि फेरि १६ देखि २४ औंस पानी पिउनुहोस्।

जब तपाईं बिरामी हुनुहुन्छ

बिरामी हुँदा निको हुनका लागि शरीरमा पानीको मात्रा (हाइड्रेसन) कायम राख्नु मुख्य कडी हो। पखाला, बान्ता र ज्वरो जस्ता लक्षणहरूले शरीरमा पानीको अत्यधिक कमी गराउन सक्छन्। बिरामी भएको पहिलो सङ्केत देखिने बित्तिकै प्रशस्त पानी पिउनुहोस्, विशेष गरी यदि तपाईंलाई भोक लागेको छैन भने। मदिरा र क्याफिनयुक्त पेय पदार्थहरूबाट टाढै रहनुहोस्; यिनले तपाईंको शरीरलाई अझ बढी सुक्खा बनाउँछन्।

जब तपाईं जहाजमा हुनुहुन्छ

हवाई यात्रा गर्दा तपाईंलाई किन त्यति धेरै घाँटी सुकेको र तिर्खा लागेको महसुस हुन्छ भन्ने कहिल्यै सोच्नुभएको छ? यो सबै उचाइको कारणले हो। जहाज जति माथि जान्छ, क्याबिनको हावा त्यति नै सुक्खा हुँदै जान्छ– र क्याबिनको झण्डै आधा हावा बाहिरबाट भित्र प्रवाह भइरहेको हुन्छ। एकदमै न्यून आर्द्रताको सामना गर्नका लागि, यात्रामा एउटा खाली बोतल साथैमा राख्नुहोस् र आवश्यकता अनुसार भरेर पिउने गर्नुहोस्।

जब तपाईं मसाज (मालिस) गर्नुहुन्छ

तपाईंले मालिस गर्नुअघि पानी पिउनुभयो भने तपाईंको मसाज थेरापिस्टले तपाईंलाई धन्यवाद दिनेछन्। पानीले तपाईंका मांसपेशीहरूलाई कमलो र लचिलो बनाउँछ, जसले गर्दा थेरापिस्टलाई तपाईंका नरम तन्तुहरूमा काम गर्न सजिलो हुन्छ। मालिसले शरीरबाट केही पदार्थहरू उत्सर्जन गराउँछ, जसलाई पछि प्रशस्त पानी पिएर शरीरबाहिर निकाल्न (फ्लश आउट) आवश्यक हुन्छ। यदि तपाईंले 'डीप टिस्यु' वा अन्य कडा खालको मसाज गराउनुभएको छ भने यो अझ बढी महत्त्वपूर्ण हुन्छ।

महिनावारी हुनुअघि

महिनावारी हुनुअघि र सो समयमा प्रशस्त पानी पिएर तपाईंले महिनावारी पूर्वका असजिलोपनहरू कम गर्न र पेट फुल्ने (bloating) समस्या घटाउन सक्नुहुन्छ। पेट बाउँडिने वा टाउको दुख्ने एउटा ठूलो कारण जलवियोजन (पानीको कमी) पनि हो। कष्टप्रद महिनावारी (Dysmenorrhea) भएका युवतीहरूमा गरिएको हालैको एक अध्ययनले धेरै पानी पिउनाले महिनावारीको चक्रलाई केही छोट्याउने, पेल्भिक दुखाइ कम गर्ने र दुखाइ कम गर्ने औषधिको आवश्यकतालाई घटाउने देखाएको छ।

जब तपाईंलाई दिउँसो सुस्ती महसुस हुन्छ

दिउँसोको समयमा जब तपाईंको ऊर्जा हराएजस्तो महसुस हुन्छ, त्यतिबेला फेरि कफी बनाउन नथाल्नुहोस्। बरु, एक ठूलो गिलास पानी पिउनुहोस्– मुडलाई अझ ताजा बनाउन कागती वा अन्य स्वाद मिसाइएको ‘स्पार्कलिङ वाटर’ पिउन सक्नुहुन्छ। ‘ब्रिटिस जर्नल अफ न्युट्रिसन’ को रिपोर्ट अनुसार तपाईंको शरीरमा पानीको मात्रा कति छ भन्ने कुराले तपाईंको मुड, स्मरणशक्ति र दृश्य धारणामा प्रत्यक्ष असर पार्दछ।

जब तपाईंलाई टाउको दुख्छ

माइग्रेन (आधा टाउको दुख्ने समस्या) निम्त्याउने प्रमुख कारकहरूमध्ये जलवियोजन (पानीको कमी) एक हो। केही मानिसहरूका अनुसार शरीरमा पानीको मात्रा थोरै मात्र घट्दा पनि तीव्र रूपमा टाउको दुख्न सक्छ। यसले तपाईंलाई दिग्भ्रमित (fuzzy) बनाउन सक्छ र कतिपय अवस्थामा त चिकित्सा उपचारकै आवश्यकता पर्न सक्छ। विशेष गरी यदि तपाईंलाई माइग्रेन भइरहने समस्या छ भने, सधैं आफूसँग पानीको बोतल राख्नुहोस् र पानी पिउने मात्राको लेखाजोखा गर्नुहोस्। यदि टाउको दुख्न लागेको हल्का सङ्केत मात्र पाउनुभयो भने पनि एक गिलास पानीले तपाईंको दिन बचाउन सक्छ।

खाना खानुअघि

खाना खानुअघि पानी पिउनाले– जसलाई 'प्रिलोडिङ' पनि भनिन्छ– तपाईंको तौल घटाउन मद्दत गर्न सक्छ। एउटा सानो अध्ययनमा सहभागीहरूले खाना खानु भन्दा करिब ३० मिनेट अघि ५०० मिलिलिटर (१६ औंसभन्दा थोरै बढी) धाराको वा बोतलको पानी पिएका थिए। १२ हप्तापछि, यसरी खानाअघि पानी पिउनेहरूको तौल यो नियम पालना नगर्नेहरूको तुलनामा करिब ३ पाउन्ड बढी घटेको पाइयो।

जब तपाईं तौल घटाउन चाहनुहुन्छ

पानी क्यालोरी-रहित हुनुका साथै यसले पेट भरिएको महसुस गराउन मात्र सहयोग गर्दैन, यसले तपाईंको मेटाबोलिजम (पाचन प्रणालीको गति) लाई पनि तीव्र बनाउन सक्छ। एउटा अध्ययनमा, अधिक तौल भएका ५० जना युवतीहरूले आफ्नो खानपानमा अन्य कुनै परिवर्तन नगरी बिहानको खाजा, दिउँसोको खाना र रातीको खाना खानु आधा घण्टा अघि करिब २ कप पानी पिएका थिए। ८ हप्तापछि, उनीहरूको तौल घट्नुका साथै 'बडी मास इन्डेक्स' र शारीरिक बनावटको स्कोरमा सुधार आयो। पानीले 'लिपोलाइसिस' प्रक्रियालाई पनि तीव्र बनाउँछ, जुन शरीरले ऊर्जाका लागि बोसो गलाउने प्रक्रिया हो।

जब तपाईं उत्कृष्ट प्रदर्शन गर्न चाहनुहुन्छ

के तपाईंलाई थाहा छ? तपाईंको मस्तिष्कको झन्डै तीन-चौथाई भाग तरल पदार्थले बनेको हुन्छ। यदि शरीरमा पानीको स्तर धेरै कम भयो भने, यो अङ्गमा रहेका रक्तनलीहरू खुम्चिन्छन्। एक चिनियाँ अध्ययनका अनुसार, यसले तपाईंको शारीरिक समन्वय, अल्पकालीन स्मरणशक्ति, एकाग्रता र सहनशक्तिमा असर पार्न सक्छ। त्यसैले, यदि तपाईंलाई थकान र अलमल महसुस भइरहेको छ भने, क्याफिनयुक्त 'इनर्जी ड्रिंक' रोज्नुको सट्टा साधारण पानी पिउनुहोस्; यसले तपाईंलाई पुन: स्फूर्ति प्राप्त गर्न मद्दत गर्नेछ।

कति पानी पिउनु उत्तम हुन्छ?

अमेरिकाको 'नेसनल एकेडेमी अफ साइन्सेज, इन्जिनियरिङ एन्ड मेडिसिन' का अनुसार औसत स्वस्थ वयस्कहरूका लागि पर्याप्त तरल पदार्थ राम्रो हुन्छ। पुरुषहरूका लागि दिनको १५.५ कप र महिलाहरूका लागि सबै प्रकारका खाद्य तथा पेय पदार्थबाट गरी ११.५ कप पानी पर्याप्त हुने मानिन्छ। तर, यसमा खाना र अन्य सबै पेय स्रोतहरूबाट प्राप्त हुने जलवियोजन पनि समावेश हुन्छ। तपाईंको व्यक्तिगत आवश्यकता तपाईंको स्वास्थ्य, सक्रियता र तपाईं बस्ने ठाउँको जलवायुमा भर पर्छ। तपाईंलाई कति पानी चाहिन्छ भन्ने बारेमा आफ्नो चिकित्सकसँग सल्लाह लिनुहोस्।

स्रोत: मेडिसिननेट