अस्ताउँदो महाशक्ति र उदाउँदो शक्तिको भेट: ट्रम्पको चीन भ्रमण

अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पको दुई दिने बहुचर्चित चीन भ्रमण सम्पन्न भएको छ। दुई महाशक्ति राष्ट्रका शीर्ष नेताहरु बिचको भेटले सारा विश्वकै ध्यान आकर्षित गरेको थियो। यस भ्रमणको सफलता र असफताका बारेमा अब आउने दिनहरुमा प्रस्ट हुनेछ। ९ बर्ष लामो अन्तराल पछि ट्रम्पको चीन भ्रमण भएको हो। यो ९ बर्षमा बिश्वको शक्ति सन्तुलनमा निक्कै फेरबदल आइसकेको छ। ट्रम्पले अघिल्लो पटक देखेको चीन भन्दा यो पटकको चीन निक्कै फरक भएको अनुभव गरेको तथ्य यो भ्रमणका क्रममा उनले बोलेको र सामाजिक संजालमा लेकको कुरा बात प्रस्ट भएको छ।

अमेरिका अस्तादो देश भएको कुरा चीनका रास्ट्रपति सी जिन पिङले बताएको कुरा ट्रम्पले आफ्नो सामाजिक संजालमा उल्लेख गरे जसको लागि उनले पूर्व अमेरिकी रास्ट्रपति जो बाइडेनलाई आरोप लगाए। यो भ्रमण निक्कै उच्च स्तरको रहेको थियो, जसमा राष्ट्रपतिसँगै एनभिडियाका जेन्सेन हुवाङ, टेस्लाका एलन मस्क, र एप्पलका टिम कुक जस्ता प्रख्यात सीईओहरूको ठूलो प्रतिनिधिमण्डल बेइजिङ पुगेको थियो। भ्रमणको सुरुवातदेखि नै चीनले ट्रम्पको स्वागतमा कुनै कसर बाँकी राखेन। बेइजिङमा उत्रँदा उप-राष्ट्रपति हान झेङले उनलाई स्वागत गरे, जसलाई ट्रम्पले आफ्नो देशप्रतिको ठूलो सम्मानको रूपमा लिएका छन्। ग्रेट हल अफ द पिपल बाहिर आयोजना गरिएको भव्य स्वागत समारोहमा सैनिक ब्यान्ड, गार्ड अफ अनर र झण्डा हल्लाइरहेका बालबालिकाहरूको उपस्थिति देख्दा ट्रम्प निकै खुसी देखिएका थिए। ट्रम्प आफैं पनि देखावटी र भव्यता मन पराउने नेता भएकाले चीनले उनको मनोविज्ञान बुझेर सोही अनुसारको "रेड कार्पेट" स्वागतको तयारी गरेको प्रस्ट हुन्थ्यो।

भ्रमणका क्रममा सी जिन्पिंगले ट्रम्पलाई चिनियाँ कम्युनिस्ट पार्टीको ऐतिहासिक क्षेत्र 'झोङनान्हाई गार्डेन' मा विशेष भ्रमण गराएका थिए। धेरै कम विश्व नेताहरूले मात्र प्रवेश पाउने यस ठाउँमा ट्रम्पलाई लैजानुले चीनले यस पटकको सम्बन्धलाई व्यक्तिगत तहमा पनि सुधार गर्न चाहेको देखिन्छ। ट्रम्पले पनि सीको प्रशंसा गर्दै उनलाई निकै गम्भीर र व्यवसायिक नेताको रूपमा चित्रण गरेका छन्। तर यो व्यक्तिगत सामीप्यता र भव्य स्वागतको पछाडि केही गम्भीर भू-राजनीतिक र आर्थिक एजेन्डाहरू लुकेका थिए, जसमा दुवै देशले आ-आफ्नो स्वार्थलाई केन्द्रमा राखेका थिए।

आर्थिक सहमतिको कुरा गर्दा यस भ्रमणका क्रममा केही महत्वपूर्ण बुँदाहरू सार्वजनिक भएका छन्। चीनले अमेरिकी विमान निर्माता बोइङ्गबाट २०० वटा प्लेन किन्न सहमति जनाएको छ, जसलाई ट्रम्पले आफ्नो ठूलो जितको रूपमा प्रस्तुत गरेका छन्। व्यापारिक क्षेत्रमा चीनले अमेरिकाबाट भटमास र अन्य कृषि उत्पादनहरू अर्बौँ डलर बराबरको खरिद गर्ने विषयमा पनि सकारात्मक संकेत दिएको छ। अमेरिकी व्यापार प्रतिनिधि जेमिसन ग्रीरका अनुसार चीनले अमेरिकी बीफ (Beef) निर्यातका लागि अनुमतिपत्रहरू पनि नवीकरण गरेको छ, जसले अमेरिकी किसानहरूलाई राहत दिनेछ। यद्यपि, यी सबै सम्झौताहरू घोषणा गरिए जस्तै हुन् वा यसमा अझै केही सर्तहरू बाँकी छन् भन्ने कुरा चीनले आधिकारिक रूपमा पुष्टि गर्न बाँकी नै छ।

सुरक्षा र सैन्य रणनीतिको मामिलामा पनि केही महत्वपूर्ण छलफलहरू भए। विशेषगरी इरान र इजरायलबीचको युद्धले विश्व अर्थतन्त्रलाई प्रभावित गरिरहेको बेला ट्रम्पले चीनसँग इरानमाथि दबाब दिन आग्रह गरेका थिए। भ्रमणपछि ट्रम्पले इरानलाई सैन्य उपकरण वा हतियार नबेच्न चीन सहमत भएको कुरा उल्लेख गरेका छन्। साथै, विश्वव्यापी ऊर्जा सुरक्षाका लागि रणनीतिक महत्वको मार्ग 'स्ट्रेट अफ हर्मुज' खुला हुनुपर्ने र इरानले कहिल्यै पनि आणविक हतियार बनाउन नपाउने कुरामा दुवै पक्ष सहमत भएका छन्। चीनले पनि आफू शान्तिको पक्षधर रहेको र इरानसँगको आफ्नो पुरानो कुटनीतिक सम्बन्धलाई उपयोग गर्दै युद्ध रोक्न भूमिका खेल्ने आश्वासन दिएको छ।

ताइवानको विषयमा भने दुई देशबीच गम्भीर मतभेद यथावत नै देखियो र यो भ्रमणको सबैभन्दा कठिन पक्ष बन्यो। चिनियाँ विदेश मन्त्रालयका अनुसार राष्ट्रपति सीले ताइवानको प्रश्न चीन-अमेरिका सम्बन्धको सबैभन्दा महत्वपूर्ण, संवेदनशील र "लक्ष्मण रेखा" भएको कुरामा जोड दिएका छन्। सीले चेतावनी दिँदै भनेका छन् कि यदि ताइवानको मुद्दालाई सही ढंगले व्यवस्थापन गरिएन भने दुई देशबीच ठूलो टकराव र द्वन्द्व हुन सक्छ। रोचक कुरा के छ भने, ह्वाइट हाउसका तर्फबाट जारी गरिएका पछिल्ला वक्तव्यहरूमा ताइवानको विषयलाई खासै प्राथमिकता दिइएको छैन। ट्रम्पले पनि बेइजिङमा रहँदा ताइवान सम्बन्धी पत्रकारका कतिपय प्रश्नहरूलाई निकै सावधानीपूर्वक बेवास्ता गरेका थिए, जसले उनले यस पटक चीनलाई धेरै चिढ्याउन नचाहेको संकेत गर्छ।

अन्ततः यो भ्रमणले कुनै ठोस लिखित सम्झौता वा ठूलो नीतिगत परिवर्तन नगरे पनि दुई देशबीचको तिक्ततालाई कम गर्न र "रणनीतिक स्थिरता" कायम गर्न सफल भएको मान्न सकिन्छ। ट्रम्पले सीको व्यक्तिगत स्वभाव र कार्यशैलीको प्रशंसा गर्दै उनीसँगको सम्बन्धलाई "नयाँ उचाइ" मा पुर्‍याएको दाबी गरेका छन्। तर वास्तविक परीक्षा भने ट्रम्प वासिङ्टन फर्किएपछि र उनले घोषणा गरेका व्यापारिक सम्झौताहरू कार्यान्वयनमा आउन थालेपछि मात्र हुनेछ। चिनियाँ पक्षले पनि ट्रम्पको यस भ्रमणलाई आफ्नो शक्ति र हैसियत प्रदर्शन गर्ने अवसरको रूपमा उपयोग गरेको देखिन्छ।

अमेरिकी राष्ट्रपति ट्रम्पको चीन भ्रमण अस्ताउँदो महाशक्ति र उदाउँदो महाशक्ति राष्ट्र बीचको भेटवार्ता थियो । यो भ्रमणको क्रममा ट्रम्पलाई आफ्नो र चटकपूर्ण व्यवहार देखाउने अवसर मिलेन, किनकि उनी सी जिनपिङको चातुर्यता पूर्ण कार्यशैली र चीनको कडा कुटनीतिक अडानको अगाडि केही हदसम्म संयमित देखिए । बरु यो एउटा यस्तो परम्परागत कुटनीतिक खेल बन्यो, जहाँ दुवै बराबरीका शक्तिले एक अर्काको वास्तविक क्षमता आकलन गर्ने अवसर पाए ।

Image: https://cassette.sphdigital.com.sg