ट्रम्पको युक्रेन नीति 'यू-टर्न' हो कि रणनीतिक छायाँ युद्ध?

अमेरिकी पूर्वराष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पको युक्रेनलाई थुप्रै प्याट्रिओट मिसाइल प्रणाली उपलब्ध गराउने र ५० दिनभित्र युद्ध नरोके रुसविरुद्ध १०० प्रतिशत थप प्रतिबन्ध लगाउने पछिल्लो घोषणा कुनै साहसी मोडजस्तो देखिन्छ। तर के यो साँच्चै अमेरिकाको नीतिमा आएको रणनीतिक परिवर्तन हो? वा यो अर्को एउटा राजनीतिक प्रहसनमात्र हो?

हिजोआजका दिनमा यस्तो प्रष्ट रणनीतिक घोषणाले विश्व राजनीतिमा हलचल ल्याउँछ, विशेष गरी जब त्यसमा पुटिन, ट्रम्प र युक्रेनजस्तो जटिल विषय मिसिन्छन्। तर यति गहिरो र संवेदनशील परिदृश्यमा, प्रश्न उठ्छ-के ट्रम्पले घोषणा गरेको रुस–युक्रन युद्धबारेमा यो 'यू-टर्न' साँच्चै विश्वासिलो छ?

एकाएक रणनीति फेरिएको जस्तो, तर...

स्मरण रहोस्, ट्रम्पको अघिल्लो कार्यकालमा पुटिनसँग उनको रवैया तुलनात्मक रूपमा नरम थियो। उनले नाटोलाई कमजोर पार्ने बयानहरू दिएका थिए, युक्रेनमाथि हमलाको जिम्मेवारी  स्पष्ट रुपमा रुसमाथि लगाएका थिएनन् । रुस–युक्रेन युद्ध हुनुको एउटा ठोस कारणमा पूर्ववर्ती वाइडेन सरकारको कमजोरीको रुपमा चित्रित गर्दै राष्ट्रपति निर्वाचनताका ट्रम्पले आफू निर्वाचित भए यो युद्ध तुरुन्तै रोक्ने दावी गरेका थिए । तर अहिले आएर उनी युक्रेनलाई अत्याधुनिक मिसाइल प्रणाली दिन तत्पर देखिनु, र क्रेमलिनविरुद्ध आक्रामक भाषामा चेतावनी दिएका परिदृश्यहरु निश्चय पनि चमत्कारी परिवर्तनजस्तो देखिन्छ।

तर यो 'यू-टर्न' सतही जस्तो लाग्न सक्छ। किनकि उनी स्वयंले पनि यो प्रस्तावमा "यूरोपीयन सहयोगीले पैसा तिर्नुपर्छ", "अमेरिकाले स्टक फेरि भरिने सुनिश्चित हुनुपर्छ" जस्ता केही सर्तहरू राखेका छन् ।यसले यो प्रस्तावको दीर्घकालीन स्वार्थभन्दा पनि तत्कालीन राजनीतिक सन्देश पुर्याउने चाहना झल्काउँछ।

पचास दिनको उल्टी गन्ती: कूटनीतिक गणित वा प्रचार?

ट्रम्पले पुटिनलाई दिएको ‘ युद्ध नरोकेमा, म १०० प्रतिशत ट्यारिफ लगाउने’ ५० दिने चेतावनी-" सुन्दा साहसी लाग्छ। तर व्यवहारिक रूपमा यो चेतावनी पुटिनलाई नै रणनीतिक तयारीको समय दिन पनि सक्छ। यस्तो अल्टिमेटमको अर्थ छ- रूसले, युक्रेनमा हमला तिब्र बनाउने वा वैकल्पिक मोर्चाहरू खोल्ने लगायतका सैन्य योजनाहरू परिमार्जन गर्न समय पाउँछ ।

बरु, यो समयसीमा अमेरिकी जनतालाई-विशेषतः आफ्नो समर्थक मतदातालाई-"हेर्नुहोस्, म कस्तो कठोर छु" भन्ने सन्देश पुर्याउने प्रयत्न जस्तो मात्र देखिन्छ।

प्याट्रिओट मिसाइल र अर्थतन्त्रको समीकरण

युक्रेनलाई प्याट्रिओट मिसाइल दिने निर्णय सैन्य दृष्टिले महत्वपूर्ण छ। हाल उनीहरूसँग जम्मा ६ प्याट्रिओट ब्याट्री छन्, तर जति प्रणाली पठाइनेछ भनिएको छ, त्यसको विवरण अझै अस्पष्ट छ। त्यसमाथि यो कार्यक्रम नाटो गठबन्धनमार्फत अघि बढाइने भनिएको छ-जसमा अमेरिकी रक्षा उद्योगले स्टक बेच्नेछ, यूरोपले तिर्नेछ।

यसले ट्रम्पको आर्थिक राष्ट्रवाद र सैन्य उद्योग-नजिक नीति स्पष्ट पार्दछ। उनका लागि यो कदम शायद सैन्य समर्थनभन्दा पनि आर्थिक उत्पादन र सौदाबाजीको सफलता देखाउने मौका हो भन्ने प्रष्ट झल्कन्छ ।

रूसको प्रतिक्रिया र आगामी अनिश्चितता

ट्रम्पको घोषणामा रूसले कुनै ठोस प्रतिक्रिया दिएको छैन। न क्रेमलिनले सार्वजनिक चेतावनी जारी गरेको छ, न युद्ध रणनीति परिवर्तनको संकेत दिएको छ। यो मौनता आफूमा नै अर्थपूर्ण छ- रूस चुपचाप ५० दिनलाई पर्खिरहेको छ, वा ट्रम्पको यो नीतिलाई गम्भीरतापूर्वक लिन जरुरी ठानेको छैन ।

अर्कोतर्फ, युक्रेन र युरोपेली मुलुकहरूमा शंका कायम छ। के साँच्चै नै ट्रम्पले यो प्रतिबद्धतालाई कायम राख्नेछन्? वा पुटिनसँग पुरानो समीकरणमा फर्कनेछन्?

शक्तिशाली भाषा, तर रणनीतिक अपूर्णता

डोनाल्ड ट्रम्पको पछिल्लो निर्णयलाई सतहमा हेर्दा यो पुटिनविरुद्धको निर्णायक मोड जस्तो देखिन्छ । तर भित्री तहमा हेर्दा, यो कदममा दीर्घकालीन स्थिरता, स्पष्टता र निष्कपट उद्देश्यको अभाव देखिन्छ।

वास्तवमा यो समर्थनभन्दा बढी व्यापार जस्तो देखिन्छ। चेतावनीभन्दा बढी प्रचार जस्तो लाग्छ। र युद्धको समाधानभन्दा बढी सत्ताको लोकप्रियता बढाउने कार्डजस्तो महसुस हुन्छ।

वास्तवमा रुस–युक्रेन युद्धलाई अन्त्य गर्नका लागि 'प्याट्रिओट' मिसाइलभन्दा पनि स्थिर, स्पष्ट र विश्वसनीय नीति आवश्यक छ । त्यस्तो नीति जसले रुसलाई युक्रेन आफ्नो अखण्डताको लागि चुनौती महसूस नहोस्, युक्रेनमा कठपुतली हैन, त्यहाँका जनताले रोजेका शासक निर्वाचित होस्, युक्रेनमा रुसी भाषीहरुमाथि हुने गरेको भेदभाव र दमनको अन्त्य होस् तथा रुसलाई सैनिक खतरा महसूस हुने गरी नाटोको विस्तार तुरुन्तै रोकियोस् । अमेरिकाले यो कुरामा ठोस नतिजामुखी पहलकदमी लिन सक्यो भने त्यसले युद्धको दिशा मोड्न सक्छ, र अन्तर्राष्ट्रिय राजनीति फेरि स्थायीतर्फ डोहोरिन सक्छ।

एजेन्सीहरुको सहयोगमा