अमेरिकी मध्यावधि निर्वाचनमा 'निलो लहर' र ट्रम्प प्रशासनमाथिको ठूलो धक्का

हालै सम्पन्न अमेरिकी मध्यावधि निर्वाचनको नतिजाले अमेरिकी राजनीतिमा एक ठूलो र ऐतिहासिक परिवर्तनको सङ्केत गरेको छ। सिनेट र प्रतिनिधिसभा दुवै सदनको नियन्त्रण विपक्षी डेमोक्रेटिक पार्टीले आफ्नो हातमा पारेको छ। सिनेट र प्रतिनिधिसभामा हासिल भएको यो जितलाई राजनीतिक विश्लेषकहरूले राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पको दोस्रो राष्ट्रपतीय कार्यकालको नीति र शासनशैलीप्रतिको कडा जनमत सङ्ग्रहका रूपमा व्याख्या गरेका छन्।

ऐतिहासिक नतिजा र सिनेटको शक्ति सन्तुलनमा व्यापक हेरफेर

यस मध्यावधि निर्वाचनमा डेमोक्रयाटहरूले अकल्पनीय सफलता हासिल गर्दै रिपब्लिकनको नियन्त्रणमा रहेका महत्वपूर्ण सिटहरू खोस्न सफल भएका छन्। मिसिगन राज्यको सिनेट सिटमा जित हासिल गर्दै अब्दुल अल-सयद अमेरिकी इतिहासमै पहिलो मुस्लिम सिनेटर बनेका छन्।

यसका साथै, डेमोक्रयाटिक पार्टीले रिपब्लिकनको पकड वा प्रभाव रहेका मिचिगन बाहेक ओहायो, आयोवा, साउथ क्यारोलाइना, मेइन, नर्थ क्यारोलाइना, कान्सास र टेक्सस जस्ता महत्वपूर्ण ८ राज्यहरूमा सिनेट सिट आफ्नो पक्षमा पार्न सफल भएको छ।

निर्वाचनमा अन्य ऐतिहासिक जितहरू पनि दर्ता भएका छन्। न्यु ह्याम्पसायरबाट डेमोक्रेटिक उम्मेदवार क्रिस पापास विजयी भई सिनेटमा प्रवेश गर्ने पहिलो समलिङ्गी पुरुष बनेका छन् भने नर्थ क्यारोलाइनामा रोय कुपरको जितले सन् २००८ पछि पहिलोपटक सो राज्यमा डेमोक्रयाटको खाता खोलेको छ।

डेमोक्रयाटको भारी जितका प्रमुख कारक तत्वहरू

मध्यावधि निर्वाचनमा 'ब्लु वेभ' (निलो लहर) आउनुका पछाडि मुख्य रूपमा राष्ट्रपति ट्रम्पको घट्दो लोकप्रियता, जनअपेक्षा र नीतिगत असन्तुष्टि जस्ता विभिन्न कारणहरू जिम्मेवार रहेका छन्।

राष्ट्रपति ट्रम्पको घट्दो लोकप्रियतालाई यस हारको मुख्य कारक मानिएको छ, जहाँ ऐतिहासिक रूपमा न्यून रहेको उनको समर्थन दरले गर्दा मतदाताहरूले राष्ट्रपतिविरुद्ध असन्तुष्टि जनाउँदै मतदान गरेका थिए।

त्यसैगरी, सिएनएन (CNN) तथा अन्य सञ्चारमाध्यमका 'एक्जिट पोल' अनुसार मतदाताहरूका लागि महँगी, जीवनयापनको खर्च र स्वास्थ्य सेवा प्रमुख मुद्दा बनेका थिए, जसले गर्दा अधिकांश मतदाताहरूले वर्तमान आर्थिक स्थितिप्रति तीव्र असन्तुष्टि व्यक्त गरे।

संसद्को नियन्त्रण र सन्तुलनको माग पनि यस निर्वाचनको महत्वपूर्ण पक्ष रह्यो। प्रारम्भिक मतदाता सर्वेक्षण अनुसार करिब ७१ प्रतिशत मतदाताले अमेरिकी कंग्रेसले ह्वाइट हाउस (राष्ट्रपति) माथि पर्याप्त नियन्त्रण र निगरानी राख्न नसकेको महसुस गरेका थिए। फलस्वरूप, राष्ट्रपतिलाई स्वेच्छाचारी हुनबाट रोक्न जनताले संसद्का दुवै सदन डेमोक्रयाटलाई सुम्पेका हुन्।

इरान युद्धको प्रभाव र आर्थिक चाप

यस निर्वाचनमा इरान युद्ध र त्यससँग जोडिएका बहुआयामिक असरहरूले पनि निर्णायक भूमिका खेलेका छन्। इरानसँगको तनाव र मध्यपूर्वमा बढेको सैन्य सङ्घर्षका कारण अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा कच्चा तेलको मूल्य बढ्न पुग्यो, जसको सीधा प्रभाव अमेरिकामा इन्धनको मूल्य वृद्धिमा देखियो। इन्धनको भाउ बढेसँगै ढुवानी खर्च र उपभोग्य वस्तुहरूको मूल्य बढेकाले अमेरिकी मतदाताहरूका लागि जीवनयापनको लागत सबैभन्दा ठूलो चुनावी मुद्दा बन्न पुगेको थियो।

विभिन्न प्रारम्भिक 'एक्जिट पोल' अनुसार करिब ६० प्रतिशत अमेरिकी मतदाताहरूले इरानविरुद्धको युद्ध वा सैन्य कदमलाई गलत निर्णयका रूपमा लिएका थिए। निर्वाचनको नतिजा सार्वजनिक भएपछि स्वयं राष्ट्रपति ट्रम्पले पनि इरान युद्ध र यसका कारण बढेको इन्धनको मूल्य नै रिपब्लिकन पार्टीको हारको एउटा मुख्य कारण रहेको स्वीकार गरेका छन्। आम मतदाताले महँगी र आफ्नो खस्किँदो आर्थिक अवस्थालाई ट्रम्प प्रशासनको इरान नीतिसँग सीधा जोडेर हेरेका हुनाले युद्धमा बजेटको अत्यधिक खर्च र कंग्रेसको उपेक्षाविरुद्ध 'प्रोटेस्ट भोट' हालेको देखिन्छ।

ट्रम्पको प्रतिक्रिया र ह्वाइट हाउसको आगामी बाटो

नतिजा सार्वजनिक भएपछि राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पको प्रतिक्रियालाई चासोका साथ हेरिएको छ। द न्यु योर्क टाइम्स (The New York Times) सँगको कुराकानीमा ट्रम्पले चुनावको नतिजालाई सहजै स्वीकार गर्ने बताएका छन्, जसले नतिजालाई लिएर हुन सक्ने सम्भावित कानुनी र राजनीतिक विवादलाई तत्कालका लागि साम्य पारिदिएको छ।

अर्कोतर्फ, Fox News सँगको अन्तर्वार्तामा भने ट्रम्पले रिपब्लिकन पार्टीको यो भारी हारलाई आफ्नो व्यक्तिगत असफलता वा आफूमाथिको प्रहारका रूपमा लिन अस्वीकार गरेका छन्।

आगामी दुई वर्षको अमेरिकी राजनीतिमा असर

दुवै सदन (सिनेट र प्रतिनिधिसभा) मा डेमोक्रयाटको बहुमत कायम भएसँगै ट्रम्पको बाँकी दुई वर्षे कार्यकाल निकै चुनौतीपूर्ण हुने निश्चित छ। राष्ट्रपति ट्रम्पका कठोर नीतिहरू, बजेट प्रस्तावहरू र प्रशासनिक नियुक्तिहरूलाई अब डेमोक्रयाट नियन्त्रित संसद्ले सजिलै पारित हुन दिने छैन। यसका साथै, डेमोक्रयाटहरूले ट्रम्प प्रशासनका निर्णयहरू, मन्त्रिपरिषद्का कामहरू र नीतिहरूमाथि गहन संसदीय छानबिन गर्ने ढोका खोलेका छन्।

संसद्का दुवै सदनमा बहुमत आएकाले डेमोक्रयाटहरूले 'War Powers Act' वा सैन्य बजेटमा कडाइ गरेर ट्रम्प प्रशासनलाई इरानसँग युद्धविराम गर्न वा कूटनीतिक संवादमा आउन बाध्य पार्न सक्ने राजनीतिक बाटो खुलेको छ। प्रतिनिधिसभा र सिनेट दुवैमा विपक्षीको स्पष्ट बहुमत भएकाले आगामी दिनमा ट्रम्प प्रशासनमाथि कडा कानुनी र राजनीतिक दबाब रहनेछ भने महाभियोगको जोखिम समेत बढेर गएको छ।

निचोड

सन् २०२६ को यो मध्यावधि निर्वाचन अमेरिकी राजनीतिक सन्तुलनका लागि निर्णायक मोड साबित भएको छ। इरान युद्धले बढाएको महँगी र विदेश नीतिको असफलताबाट असन्तुष्ट बनेका मतदाताहरूले राष्ट्रपति ट्रम्पको बाँकी दुई वर्षको कार्यकालमाथि बलियो सन्तुलन र नियन्त्रण (Check and Balance) कायम गर्न संसद्का दुवै सदन विपक्षी डेमोक्रयाटको हातमा सुम्पिने स्पष्ट जनमत दिएका छन्।