तेस्रो विश्वयुद्धको संघारमा विश्व : इरानमाथि आणविक हमलाको खतरा

एआइ निर्मित प्रतिकात्मक तस्विर

इजरायली प्रधानमन्त्री बेन्जामिन नेतान्याहुको दबाबमा ट्रम्प प्रशासन इरानमाथि आणविक हमला गर्ने निर्णयको निकै नजिक पुगेको हुन सक्छ। सम्भवतः अब केही दिनभित्रै यस्तो हमला हुन सक्छ। यसको निशाना मध्य इरानमा रहेको पिक्याक्स माउन्टेन (Pickax Mountain) हुनेछ, जहाँ इजरायली गुप्तचर निकायले इरानी सरकारले आफ्नो आणविक संवर्धन कार्यक्रम पुनः सुरु गरेको दाबी गर्दै आएको छ। अमेरिकी हतियार भण्डारमा रहेका कुनै पनि परम्परागत हतियारले ३०० फिट बाक्लो ठोस ग्रेनाइट चट्टान छिचोलेर आणविक संवर्धन भइरहेको भनिएको सुरुङ ध्वस्त पार्न सक्दैनन्। यस्तो अवस्थामा सैन्य विकल्पका रूपमा आणविक हमला मात्र बाँकी रहन्छ। नेतान्याहुले लामो समयदेखि यसैका लागि तीव्र दबाब दिँदै आएका छन्। यस विषयमा जानकार एक पर्यवेक्षक भन्छन्, “बीबी (नेतान्याहु) यसै विषयमा ट्रम्पलाई हरेक दिन फोन गर्छन्।”

नेतान्याहु अहिले राजनीतिक रूपमा घेराबन्दीमा परेका छन् र अत्यन्तै निराश छन्। गत साताको निर्वाचन परिणामपछि ट्रम्पले इजरायलको आन्तरिक राजनीतिमा प्रत्यक्ष हस्तक्षेप गरेर अन्य दलहरूसँग सम्झौता गराइदिँदै नेसेट (इजरायली संसद्) मा नेतान्याहुको पक्षमा ६१ सिट सुनिश्चित नगरेसम्म उनले सरकार गठन गर्न सक्ने अवस्था छैन। अन्यथा, उनी प्रधानमन्त्री पदबाट बाहिरिनेछन् र अपमान, अनुसन्धान तथा सम्भवतः जेलजीवनको सामना गर्नुपर्नेछ। त्यसैले नेतान्याहु ट्रम्पसँगको निकटता कायम राख्न चाहन्छन्। उनलाई यो युद्ध आवश्यक छ।

यसै उद्देश्यले उनले अमेरिकी प्रशासनभित्रका आफ्ना निकटतम सहयोगीहरूमाथि अधिकतम दबाब सिर्जना गरेका छन्। तीमध्ये रक्षामन्त्री पिट हेगसेथ र अमेरिकी सेनाको सेन्ट्रल कमान्ड (CENTCOM) का कमान्डर ब्राड कुपर प्रमुख छन्। युद्धलाई अत्यन्तै खराब ढङ्गले व्यवस्थापन गरेका यी दुवै अधिकारी वार्तामार्फत समाधान खोज्ने प्रयासको विपक्षमा छन् र ठूला स्तरका सैन्य कारबाही पुनः सुरु गर्न दबाब दिइरहेका छन्। विदेशमन्त्री मार्को रुबियो र सीआईएका निर्देशक जोन र्‍याटक्लिफ पनि नेतान्याहुकै पदचिह्न पछ्याइरहेका छन्। डेमोक्रेटिक पार्टीका नेताहरूको रुख पनि त्यस्तै छ। यसै विषयमा हालै भएको एउटा बैठकमा पूर्वराष्ट्रपति बाराक ओबामाले दोहामा तयार पारिँदै गरेको इरानसँगको वर्तमान शान्ति सम्झौताको विरोध गरेका थिए।

तर मध्यपूर्वमा अमेरिकाका लामो समयदेखिका अन्य सहयोगी राष्ट्रहरू भने थप युद्धको सम्भावनाले भयभीत छन्। सेप्टेम्बर २७ मा नेतान्याहु इरानमाथि अन्तिम हमला गर्ने आफ्नो अभियानमा संयुक्त अरब इमिरेट्स (यूएई) को समर्थन जुटाउन गोप्य रूपमा अबुधाबी पुगेका थिए। तर इमिरेट्सले उनको प्रस्ताव अस्वीकार गर्‍यो। आठ महिनादेखिको द्वन्द्वपछि खाडी क्षेत्रका अर्थतन्त्रहरू धराशायी हुने अवस्थामा पुगेका छन्। विश्वव्यापी ऊर्जा तथा रासायनिक मल बजारको अवस्था पनि त्यस्तै छ। यी बजारहरू चाँडै सामान्य अवस्थामा फर्किने सम्भावना छैन। विश्वभर तेल उत्पादक देशहरूबाट अन्य मुलुकसम्म तेल ढुवानी गर्न प्रयोग हुने विशाल तेलवाहक पानीजहाज (सुपरट्याङ्कर) को कुल सङ्ख्या करिब ८५० छ। अक्टोबर महिनामा मात्रै होर्मुज जलडमरूमध्यमा तीमध्ये ११ वटा नराम्ररी क्षतिग्रस्त भए। यही गति कायम रहे विश्वव्यापी आर्थिक महामन्दी आसन्न छ। आणविक हमलाले विनाशको प्रक्रियालाई झन् तीव्र गतिमा अघि बढाउनेछ। पिक्याक्स माउन्टेनमा जमिनमुनि विस्फोट गराइने आणविक हतियारबाट निस्कने रेडियोधर्मी विकिरण तथा पदार्थले फारसको खाडीलाई प्रदूषित बनाउनेछ र त्यहाँका १० करोड मानिसको खानेपानीको स्रोत विषाक्त तुल्याउनेछ।

यी त यस क्षेत्रले तत्कालै भोग्नुपर्ने केही परिणाम मात्र हुन्। बाँकी विश्व पनि उत्तिकै ठूलो जोखिममा छ। युद्धमा आणविक हतियार प्रयोग गर्ने इतिहास भएको अमेरिका बाहेक अर्को कुनै देश छैन। तर केही देशहरू यस्तो हतियार प्रयोग गर्न चाहिरहेका छन्। इरानमाथि अमेरिकाले आणविक हमला गरेमा त्यसले एउटा नयाँ नजिर स्थापित गर्नेछ। रुसले यसअघि नै कम्तीमा दुईवटा अन्य सरकारलाई अमेरिकाले इरानमाथि आणविक हमला गरेमा आफूलाई युक्रेनविरुद्ध आणविक हतियार प्रयोग गर्ने बाटो खुल्ने बताइसकेको छ। पाकिस्तान र भारत पनि एकअर्काविरुद्ध त्यस्तै हतियार प्रयोग गर्न प्रलोभित हुन सक्छन्। उत्तर कोरियाले पनि सियोलविरुद्ध त्यस्तै कदम चाल्न सक्छ। पहिलो आणविक हमला भएपछि तेस्रो विश्वयुद्ध अवश्यम्भावी हुनेछ। त्यो युद्ध छोटो हुनेछ, तर त्यसले सबै कुराको अन्त्य गर्नेछ।

हामी महिनौँदेखि थाहै नपाई निद्रामा हिँडेजसरी यही भयावह क्षणतर्फ अघि बढिरहेका छौँ। फेब्रुअरीदेखि नै अमेरिकी प्रशासनले गोप्य रूपमा आफ्नो आणविक नीतिमा फेरबदल गर्दै तथाकथित ‘युद्धमैदानमा प्रयोग गरिने आणविक हतियार’ (Battlefield Nukes) को पहिलो प्रयोगलाई सहज बनाएको छ र त्यसको सम्भावना पनि बढाएको छ। वासिङ्टनमा दुवै प्रमुख राजनीतिक दलका कसैलाई पनि यसले खासै चिन्तित बनाएको देखिँदैन। अहिले हामी त्यसैको संघारमा उभिएका छौँ।

घटनाक्रमलाई नजिकबाट नियालिरहेका पर्यवेक्षकहरूका अनुसार ट्रम्पले आगामी सप्ताहान्तसम्ममा आणविक हतियार प्रयोग गर्ने वा नगर्ने भन्ने निर्णय लिन सक्ने सम्भावना छ। त्यो दिन नोभेम्बर ७ हुनेछ, अर्थात् अबको छ दिनपछि। एउटा सकारात्मक पक्ष के छ भने उनी अझै निर्णय लिन हिचकिचाइरहेका छन्। अहिले ट्रम्पले आफ्ना उपराष्ट्रपति जेडी भान्स र विशेष दूतसमेत रहेका आफ्ना मित्र स्टिभ विटकफको कुरा सुनिरहेका छन्। उनीहरू दुवैको तर्क छ—इरानसँग सम्झौता गर्न सकिन्छ।

उनीहरूको कुरा सही छ, यद्यपि त्यसो गर्न सजिलो भने हुने छैन। कुनै पनि परिस्थितिमा इरानीहरूसँग वार्ता गर्नु निकै झन्झटिलो हुने गरेको छ। त्यसमाथि, फेब्रुअरीमा आयातोल्लाह अली खामेनी र उनको परिवार मारिएपछि इरानी सरकारका केही पक्ष झन् कट्टरपन्थी बनेका छन्। दशकौँसम्म अन्तर्राष्ट्रिय एकान्तवासमा रहँदै आएको इरानका तुलनात्मक रूपमा उदार नेताहरूलाई समेत पश्चिमी देशहरूमा निर्णय कसरी गरिन्छ भन्ने विषयमा अन्योल देखिन्छ। उदाहरणका लागि, तेहरानमा एउटा व्यापक विश्वास छ—अमेरिकी सरकारले नै इजरायललाई नियन्त्रण गर्छ। तर समग्रमा, इरानका निर्णयकर्ताहरूसँग कुराकानी गरेका व्यक्तिहरूका अनुसार त्यहाँ एउटा साझा बुझाइ छ—थप युद्ध कसैका लागि पनि हितकर छैन र सम्झौता गर्नु उचित हुन्छ।

अहिलेसम्म परामर्श नगरिएको एउटा पक्ष भनेको विश्वका आम नागरिक हुन्—ती करोडौँ मानिस, जो आफ्ना छोराछोरीसहित मारिनेछन्, यदि नेतान्याहुको दबाबमा परेर ट्रम्पले आगामी साता आणविक हमला गरे भने। अब उनीहरूले आफ्नो आवाज उठाउने समय आएको छ।

Source: https://x.com/

 

अनुवाद एवं प्रस्तुति: केदार सिटौला

(यो अनुवाद लेख साभार छाप्नेले अनिवार्य रुपमा मूल लेखको स्रोत, अनुवादकको नाम र दायित्वबोधको हाइपरलिङ्कसहित स्रोत खुलाउनुहोला । उचित तरिकाले स्रोत नखुलाइकन प्रकाशित गरिएमा बौद्धिक चोरी मानिनेछ ।–दायित्वबोध)

दायित्वबोधको विशेष अनुरोध

वाम वैचारिकीको रक्षा र प्रबर्द्धनका लागि दायित्वबोध अनलाइन निरन्तर रहनु जरुरी छ भन्ने तपाईंलाई लाग्छ ? के दायित्वबोधमा प्रकाशित भइरहेका सामग्रीहरु उपयोगी र पठनीय छन् भन्ने तपाईं ठान्नुहुन्छ ? दायित्वबोधको निरन्तरताको लागि तपाईंको सहयोगले ठूलो अर्थ राख्छ !

तपाईंले कसरी सहयोग गर्न सक्नुहुन्छ ? यस लिङ्कमा थिच्नुहोस्