घेराबन्दीग्रस्त समाजवाद वा बर्बरता: हामी किन क्युबाको पक्षमा उभिनै पर्छ

अस्तित्वमा रहेको समाजवादको सम्पूर्ण इतिहासमा चाहे त्यो सोभियत संघ, चीन, भियतनाम, क्युबा, कोरिया वा अन्य जहाँसुकै होस्,  समाजवादी परियोजनालाई शान्तिपूर्वक फस्टाउन दिइएको र त्यसलाई आफ्नो विकासको मोडेल पछ्याउन अनुमति दिइएको एउटा पनि उदाहरण छैन।

केही हप्ता अघि, डोनल्ड ट्रम्पले पत्रकारहरूलाई भनेका थिए- उनी यसै वर्षको अन्त्यसम्ममा क्युबाली सरकार ढल्ने अपेक्षा गर्छन्। क्युबालाई “एक असफल देश” भन्दै उनले थपे: “अन्य राष्ट्रपतिहरूले यसलाई ५०, ६० वर्षसम्म हेरेर बसे, केही गर्ने प्रयास गरे। र लाग्छ, त्यो काम सम्पन्न गर्ने व्यक्ति म नै हुनेछु।”

विदेश मन्त्री मार्को रुबियोले घोषणा गरेका छन् - “क्युबाले लगातार संयुक्त राज्य अमेरिकाको राष्ट्रिय सुरक्षामा खतरा खडा गरेको छ” । जुन व्यवस्था परिवर्तनका सैन्य कारबाहीहरू अघि भनिने एउटा मानक भूमिका हो।

न्याय मन्त्रालयले ९५ वर्षीय राउल कास्ट्रो विरुद्ध ३० वर्षअघि घटेका घटनाहरूलाई लिएर संघीय अभियोग पत्र सार्वजनिक गरेको छ, जसमा क्युबाले पूर्ण रूपमा कानुनी र न्यायोचित तरिकाले काम गरेको थियो।

यसैबीच, अमेरिकी नौसेनाको युद्धपोत 'युएसएस निमित्ज' को स्ट्राइक ग्रुप क्यारिबियन सागरमा प्रवेश गरेको छ। र क्यारिबियन तथा प्रशान्त क्षेत्रमा, अमेरिकी नौसेनाले विगत केही महिनाहरूमा झण्डै २०० जनाको ज्यान लिएको छ र ५७ वटा जलजहाजहरू ध्वस्त पारेको छ; जुन कुनै पनि व्यावहारिक परिभाषा अनुसार अदालत बाहिर गरिएका गैरकानुनी हत्या  हुन्।

यो स्पष्ट छ कि अमेरिकाले क्युबाली क्रान्तिलाई सधैंका लागि नामेट पार्ने उद्देश्यका साथ क्युबामाथि आफ्नो आर्थिक, कूटनीतिक र सैन्य दबाबलाई अभूतपूर्व स्तरमा बढाइरहेको छ।

वासिङ्टनले क्युबाका लागि कस्तो वैकल्पिक भविष्यको प्रस्ताव गरिरहेको छ त?

यस कुरालाई बुझ्न दिवंगत मार्क्सवादी इतिहासकार माइकल प्यारेन्टीद्वारा प्रतिपादित एउटा अवधारणालाई पुनर्जीवित गर्नु उपयोगी हुन्छ।

आफ्नो १९९७ को पुस्तक 'ब्ल्याकसर्ट्स एण्ड रेड्स' मा प्यारेन्टीले औंल्याएका थिए कि वास्तवमै अस्तित्वमा रहेको समाजवादको सम्पूर्ण इतिहासमा चाहे त्यो सोभियत संघ, चीन, भियतनाम, क्युबा, कोरिया वा अन्य जहाँसुकै होस्,  समाजवादी परियोजनालाई शान्तिपूर्वक फस्टाउन दिइएको र त्यसलाई आफ्नो विकासको मोडेल पछ्याउन अनुमति दिइएको एउटा पनि उदाहरण छैन।

प्रत्येक समाजवादी राज्य साम्राज्यवादी घेराबन्दीको सन्दर्भमा अस्तित्वमा रहेका छन्।  समाजवादी राज्यहरूले आक्रमण, तोडफोड, नाकाबन्दी, प्रतिबन्ध, हत्याका प्रयासहरू, कूटनीतिक दण्ड र छद्म युद्धहरूको सामना गर्नु परेको छ।

प्यारेन्टीको तर्क थियो कि यी कुराहरूलाई ध्यानमा नराखी तपाईं यीमध्ये कुनै पनि समाजको मूल्याङ्कन गर्न सक्नुहुन्न।

वास्तवमै अस्तित्वमा रहेको समाजवादलाई शान्तिपूर्वक विकास हुन दिइने एउटा काल्पनिक र अमूर्त समाजवादसँग तुलना गर्नु बौद्धिक रूपमा बेइमानी हो। वास्तवमा अस्तित्वमा रहेको समाजवाद, उनकै शब्दमा भन्दा, 'घेराबन्दीग्रस्त समाजवाद' (siege socialism) हो। यो जुन परिस्थितिहरूमा निर्माण भएको छ, तिनै परिस्थितिहरूद्वारा यसको स्वरूप निर्धारण र विकृत भएको छ।

आजको क्युबा घेराबन्दीग्रस्त समाजवादको एक सर्वोत्कृष्ट उदाहरण हो। यो शाब्दिक रूपमै घेराबन्दीमा छ। ६४ वर्ष पुगेर पनि अझै जारी रहेको अमेरिकी नाकाबन्दी अहिलेको आधुनिक इतिहासकै सबैभन्दा व्यापक आर्थिक घेराबन्दी हो।

विगत केही वर्षहरूमा इन्धन आयातमा ९० प्रतिशतले कटौती भएको छ। देशका कतिपय भूभागहरूले अहिले दैनिक २० घण्टासम्मको लोडसेडिङ व्यहोरिरहेका छन्। अस्पतालहरू आकस्मिक जेनेरेटरको भरमा चलिरहेका छन्।

औषधि, आधारभूत खाद्यान्न, पाटपुर्जाहरू, रासायनिक मल यी सबैलाई एउटा यस्तो प्रतिबन्धको चक्रद्वारा संकुचित पारिँदैछ, जसको उद्देश्य जानाजानी भोक र गरिबी निम्त्याउनु र सरकारविरुद्ध असन्तुष्टि पैदा गर्नु हो।

यसका बाबजुद, त्यस्तो घेराबन्दीका बीच पनि समाजवादले क्युबाली जनताका लागि डेलिभरी दिन छोडेको छैन। क्युबाको औसत आयु ७८ वर्ष छ र शिशु मृत्युदर प्रति हजार झण्डै ५ जना मात्र छ । जुन दुवै सूचक अमेरिकाको भन्दा राम्रो हो। यहाँको साक्षरता दर ९९ प्रतिशतभन्दा माथि छ, र शिक्षा प्रणालीले यति प्रचुर मात्रामा डाक्टरहरू उत्पादन गर्छ कि क्युबाले विश्व स्वास्थ्य संगठन , युनिसेफ र 'मेडेसिन्स सान्स फ्रन्टियर्स' सबै मिलेर पठाउने भन्दा बढी स्वास्थ्यकर्मीहरू विश्वभर निर्यात गर्दछ।

जब क्यारिबियन क्षेत्रमा आँधीबेहरी (हुरिकेन) आउँछ, क्युबामा सधैं त्यस क्षेत्रकै सबैभन्दा कम मृत्युदर हुने गर्छ। गत वर्ष 'ओस्कर' आँधीले क्युबालाई पहिले र बढी शक्तिशाली रूपमा हिर्काए तापनि त्यहाँ ७ जनाको मात्र ज्यान गयो, जबकि हाइटीमा २३५ जनाको मृत्यु भयो। नाफाको सट्टा जनताका आवश्यकताहरूप्रतिको आधारभूत झुकावले के गर्न सक्छ भन्ने कुराको प्रमाण यही हो।

समाजवादपछिको क्युबाका लागि वासिङ्टनको मानक खाका भनेको एक फस्टाउँदो बजार लोकतन्त्र, पर्यटकहरूका लागि स्वर्ग र उपभोक्तावादी युटोपिया जस्तो केही हो, जहाँ मानिसहरू खुसीसाथ आफ्ना टेस्ला गाडीहरू गुडाउँदै नजिकैको मतदान केन्द्रमा गएर अमेरिका समर्थक थुप्रै नवउदारवादी पार्टीहरूमध्ये कुनै एकलाई भोट हाल्छन्। तर त्यस किसिमको परिकल्पनाको सान्दर्भिकता वा सम्भाव्यतालाई पुष्टि गर्ने कुनै पनि ऐतिहासिक प्रमाण कतै उपलब्ध छैन।

क्युबाको तुलना हाइटीसँग गर्नु बढी शिक्षामूलक हुनेछ, जुन एक शताब्दीभन्दा बढी समयदेखि निरन्तर अमेरिकी हस्तक्षेप र घुसपैठको शिकार बन्दै आएको छ र आज लगभग हरेक सूचकका आधारमा एउटा मानवीय संकटको अवस्थामा छ।

अथवा क्युबाको तुलना डोमिनिकन गणतन्त्र, ग्वाटेमाला वा एल साल्भाडोरसँग गर्नु उपयुक्त हुन्छ । ती देशहरू जसले ट्रम्पले अहिले क्युबालाई धम्की दिइरहेको जस्तै व्यवस्था परिवर्तनको पीडा भोगेका थिए, र त्यसपछिका दशकहरू आफ्ना नागरिकलाई उत्तरतर्फ (अमेरिका) निर्यात गर्नमै बिताएका छन्, किनकि उनीहरूको आफ्नो देशमा जीवन जीउनै नसकिने भएको थियो।

हामी आजको क्युबालाई क्रान्तिपूर्वको क्युबासँग पनि तुलना गर्न सक्छौं । फुल्गेन्सियो बाटिस्टाको क्युबा, जहाँ हवाना माफियाहरूको जुवा खेल्ने राजधानी र उत्तर अमेरिकी पर्यटकहरूका लागि एउटा वेश्यालय जस्तो थियो । जहाँ निरक्षरता र बाल कुपोषण रैथाने समस्याका रूपमा थिए, जहाँ देशको ठूलो हिस्सामा रंगभेद थियो, जहाँ अमेरिकी नौसैनिकहरू आफ्नो मर्जी अनुसार आउने-जाने गर्थे र राष्ट्रपतिहरू वासिङ्टनमा चुनिन्थे। 

यो त्यही क्युबा हो जसलाई अमेरिकाले फिर्ता ल्याउन खोजिरहेको छ। धनीहरूका लागि एउटा खेलमैदान, नाम मात्रको बाहेक हरेक रूपमा एउटा उपनिवेश। ट्रम्पले जब कास्ट्रो शासनलाई समाप्त पार्न चाहन्छु भन्छन्, उनले कुरा गरिरहेको क्युबा यही हो।

त्यसैले क्युबाली समाजवाद बचाउन पूर्ण रूपमा योग्य छ। के यसलाई बचाउन सकिन्छ त? निश्चित रूपमा सकिन्छ। क्युबाली जनता असाधारण रूपमा लचिला छन् र आफ्नो सार्वभौमसत्ता एवं क्रान्तिको रक्षा गर्न प्रतिबद्ध छन्। यसबाहेक, क्युबा एक्लो छैन।

चीन अहिले क्युबाको सबैभन्दा ठूलो ऊर्जा र पूर्वाधार साझेदार, तथा खाद्यान्न र औषधिको एक प्रमुख स्रोत बनेको छ। यसै हप्ता, चिनियाँ र क्युबाली अधिकारीहरूले बेइजिङमा कृषि सहयोग सम्बन्धी वार्ताका लागि भेटघाट गरे, जसलाई “साझा भविष्यको क्युबा-चीन समुदाय” को रूपमा व्याख्या गरिएको थियो।

त्यसै दिन, चीनले अनुदानमा दिएको ६०,००० टन चामलमध्ये पहिलो १५,००० टन चामल हवाना आइपुग्यो । जसलाई क्युबाका विदेश मन्त्री ब्रुनो रोड्रिगेजले “एकता र भ्रातृत्वको नयाँ प्रदर्शन” भनेका छन्।

त्यसको शीर्षस्थानमा, चीनले सन् २०२८ सम्ममा टापुभरि ९२ वटा सौर्य पार्कहरूका लागि फाइनान्सिङ गरिरहेको छ । जसले क्युबाको दिउँसोको बिजुली मागको झण्डै आधा हिस्सा धान्ने प्रक्षेपण गरिएको छ।

एकपटक क्युबाले सूर्यबाट आफ्नै बिजुली उत्पादन गर्न थालेपछि, ऊर्जा नाकाबन्दीको मुख्य हतियार ध्वस्त हुन सुरु हुनेछ।

चीनको कूटनीतिक समर्थन पनि विशेष उल्लेखनीय छ। चिनियाँ परराष्ट्र मन्त्रालयकी प्रवक्ता माओ निङले यसै हप्ता घोषणा गरिन् कि “चीनले क्युबालाई आफ्नो सार्वभौमसत्ता, सुरक्षा र विकास हितको रक्षा गर्न दृढतापूर्वक समर्थन गर्दछ” । यो एक हप्ता भित्रै आएको यस्तै दोस्रो अभिव्यक्ति हो।

यसैबीच रूस, भियतनाम, इरान, भेनेजुएला, निकारागुआ, मेक्सिको र ब्राजिल सबैले क्युबालाई व्यावहारिक ऐक्यबद्धता प्रदान गरिरहेका छन्।  साथै बेलायतको 'क्युबा सोलिडारिटी क्याम्पेन' जस्ता अभियान समूहहरू पनि यसमा जोडिएका छन्। यदि क्युबाले यस कठिन घडीमा आफ्नो मोर्चा सम्हालेर राख्न सक्यो भने, अर्कोतर्फ आकार लिइरहेको बहुध्रुवीय विश्व क्युबाली क्रान्ति जस्ता परियोजनाहरूका लागि धेरै अनुकूल वातावरण साबित हुनेछ।

त्यसैले पनि क्युबा वर्तमान संकटबाट जोगिनु अनिवार्य छ। यसको विकल्पको स्वतन्त्रता वा लोकतन्त्रसँग कुनै सरोकार छैन।

यसको विकल्प भनेको मियामी प्रवासमा रहेका क्युबाली सम्भ्रान्तहरूको उदय, पुरानो कुलीनतन्त्रको पुनरागमन, र विदेशी पूँजीद्वारा प्रत्येक सार्वजनिक सम्पत्तिको भागबन्डा हुनु मात्र हो। हामीले यल्तसिनको समयको रूसमा वा नेटोको व्यवस्था परिवर्तनको युद्धपछिको लिबियामा यस्तो अवस्था कस्तो हुन्छ भन्ने देखिसकेका छौं।

रोजा लक्जमबर्गले सन् १९१६ मा, पहिलो विश्वयुद्धको बीचमा, मानवताको छनोटको बारेमा एक सामान्य भनाइको रूपमा “समाजवाद वा बर्बरता” भन्ने शब्दावली प्रतिपादन गरेकी थिइन्। सन् २०२६ को क्यारिबियन क्षेत्रमा भने यो बहसमा रहेको एक ठोस प्रश्न बनेको छ।

क्युबा ६७ वर्षदेखि विश्वभरका उत्पीडित र शोषितहरूका लागि आशाको किरणको रूपमा उभिएको छ। यो कार्यकर्ताहरूको पुस्ताका लागि प्रेरणाको स्रोत, साम्राज्यवाद विरुद्धको प्रतिरोधको प्रतीक र एउटा भिन्न प्रकारको समाज कस्तो हुन सक्छ भन्ने कुराको नमूना बनेको छ।

यस संकटको घडीमा सिङ्गो विश्व क्युबाको पक्षमा उभिनै पर्छ। हामीले नाकाबन्दीको अन्त्य, प्रतिबन्धहरूको अन्त्य र धम्कीहरूको अन्त्यको माग गर्नै पर्छ। हामीले क्युबाको आत्मनिर्णयको अधिकार, सार्वभौमसत्ता र आफ्नै सर्तहरूमा विकास गर्न पाउने अधिकारको समर्थन गर्नै पर्छ।

स्रोत: मर्निङस्टारअनलाइन