पृथ्वी सोचेभन्दा धेरै तातिँदै छ: अबको तीन वर्षमा हामी १.५ डिग्रीको 'रेड जोन' मा !

के तपाईंलाई लाग्छ जलवायु परिवर्तनको असर धेरै पछि मात्र देखिन्छ? त्यसो हो भने, सोचाइ बदल्नुहोस् । वैज्ञानिकहरूको पछिल्लो चेतावनीले तपाईंको सोचाइलाई बदल्न बाध्य बनाइदिनेछ ।  जलवायु अनुगमनमा विश्वकै अग्रणी संस्थाहरू 'कोपर्निकस' र 'बर्कले अर्थ'ले हालै एक डरलाग्दो तथ्य सार्वजनिक गरेका छन्– हामीले सोचेभन्दा धेरै छिटो पृथ्वी तातिँदै छ।

के हो १.५ डिग्रीको खतरा?

 विश्वका वैज्ञानिकहरूले लामो समयदेखि एउटा सीमा तोकेका छन्– १.५ डिग्री सेल्सियस। यो त्यो सीमा हो, जसभन्दा माथि पृथ्वीको तापक्रम पुग्यो भने प्रकृतिले सन्तुलन गुमाउँछ भनेर वैज्ञानिकहरुले चेतावनी दिँदै आएका छन्। यो सीमा पार हुनु भनेको एउटा यस्तो ढोका खोल्नु हो, जहाँबाट विनाशकारी बाढी, अभूतपूर्व खडेरी, अनियन्त्रित डढेलो र समुद्रको सतह बढ्ने जस्ता समस्याहरूले विकराल रूप लिन्छन्।

सन् २०१५ को पेरिस सम्झौताका बेला गरिएका प्रक्षेपणहरूमा वैज्ञानिकहरूले १.५ डिग्री सेल्सियसको तापक्रम वृद्धिको सीमा पार गर्न सन् २०४० को दशकसम्म लाग्ने अनुमान गरेका थिए। यद्यपि, केही वर्ष अघिसम्मका पछिल्ला अध्ययनहरूले यसलाई थप नजिक ल्याउँदै सन् २०३० को सुरुतिर नै सो सीमा पार हुने देखाएका थिए। तर, सन् २०२३ देखि २०२६ सम्मको अवधिमा देखिएको रेकर्ड-तोड गर्मी र बढ्दो तापक्रमको प्रभावका कारण अब त्यो समयसीमा झन् खुम्चिएर सन् २०२९ मा आइपुगेको छ। यसरी, सन् २०१५ मा जुन घटना करिब दुई दशक टाढा रहेको मानिन्थ्यो, आजको बदलिँदो जलवायुको अवस्थाले गर्दा त्यो अब केवल ३ वर्षको दूरीमा सीमित भएको छ, जसले मानव सभ्यताका लागि निकै ठूलो चिन्ता र तत्काल कदम चाल्नुपर्ने आवश्यकता सिर्जना गरेको छ।

यो किन एउटा 'चेतावनीको घण्टी' हो?

यो कुनै केवल तथ्याङ्क वा ग्राफको खेल होइन। हाम्रो वरिपरिको वातावरणले यो परिवर्तनलाई महसुस गर्न थालिसकेको छ। हिमालयमा हिउँ पग्लने क्रम तीव्र हुनु, कुबेलामा पर्ने दर्के झरीले बालीनाली नष्ट गर्नु र गर्मीको मौसममा अत्यधिक 'लु' चल्नु यसैका संकेत हुन्।

जब औसत तापक्रम १.५ डिग्रीले बढ्छ, तब हाम्रो ग्रहको सुरक्षा कवच कमजोर हुन्छ। यसको अर्थ अब हामी 'भविष्यमा आउन सक्ने' प्रकोपबारे कुरा गरिरहेका छैनौँ, बरु 'अब आइपर्ने' वास्तविक संकटबारे छलफल गरिरहेका छौँ।

अब हामीसँग के विकल्प छ?

यति छिटो परिवर्तन भइरहेको अवस्थामा हामी चुप लागेर बस्न सक्दैनौँ। वैज्ञानिकहरूले यसलाई "चेतावनीको घण्टी" (Warning Shot) भनेका छन्। यसको अर्थ हो– अझै पनि समय बाँकी छ, तर त्यो समय निकै थोरै छ।

सामूहिक प्रयास: कोइला र तेलजस्ता जीवाश्म इन्धनको प्रयोग घटाएर सौर्य र वायु ऊर्जाजस्ता स्वच्छ ऊर्जामा विश्वले तीव्र रूपमा फड्को मार्नुपर्छ।

अनुकूलन: नेपालजस्ता देशहरूले, जसले जलवायु परिवर्तनमा कम योगदान पुर्‍याएका छन् तर धेरै मार खेपिरहेका छन्, आफ्ना कृषि, पूर्वाधार र खानेपानीको व्यवस्थालाई बदलिँदो मौसम सुहाउँदो बनाउनुपर्छ।

गर्ने के ?

सन् २०२९ आउन अब केवल ३ वर्ष बाँकी छ। यो खबर सुन्दा डर लाग्नु स्वाभाविक हो, तर यो डरलाई सावधानीमा बदल्नु आवश्यक छ। हाम्रो पृथ्वीलाई सुरक्षित राख्ने जिम्मा केवल वैज्ञानिक वा सरकारको मात्र होइन, हामी हरेकको सचेतना र सानो-सानो परिवर्तनबाट सुरु हुन्छ। समय घर्किसकेको छैन, तर घडीको सुई धेरै छिटो घुमिरहेको छ।