ब्रम्हाण्डको रहस्य: अनन्त विस्तार र अदृश्य आश्चर्यहरू

एआइ तस्विर । जेमिनी

हामीले कल्पना गर्न सक्ने भन्दा धेरै पर, एक विशाल र रहस्यमय संसार छ–ब्रम्हाण्ड। विज्ञानको तथ्यांक अनुसार, दृश्य ब्रम्हाण्ड (Observable Universe) लगभग ९३ अर्ब प्रकाश वर्षको व्यास (Diameter) मा फैलिएको छ। यो संख्या आफैंमा यति ठूलो छ कि हाम्रो मस्तिष्कले यसको वास्तविक सीमा सहजै बुझ्न सक्दैन। तर, यो केवल सुरुवात मात्र हो।

अरबौं तारापुञ्जहरूको अद्भुत संगम

यो अनन्त विस्तारभित्र अरबौंको संख्यामा तारापुञ्जहरू (Galaxies) छरिएका छन्। यी तारापुञ्जहरू ब्रह्माण्डका 'सहरहरू' जस्तै हुन्, जसमध्ये प्रत्येकमा अरबौं ताराहरूले आफ्नो उपस्थिति जनाएका छन्। हाम्रो आफ्नै तारापुञ्ज 'मिल्की वे' (Milky Way) पनि यस्तै एक विशाल संरचना हो। खगोलशास्त्रीहरूका अनुसार, ब्रह्माण्डमा कति तारापुञ्जहरू छन् भन्ने कुराको यकिन तथ्यांक पाउन अझै कठिन छ, तर हबल स्पेस टेलिस्कोपको तथ्यांकले यो संख्या खरबौंमा पुग्न सक्ने संकेत गर्छ।

नेबुला: ताराहरूको जन्मस्थान

अन्तरिक्षमा रहेका विशाल ग्यास र धुलोका बादलहरू 'नेबुला' (Nebula)  हुन्। यी ठाउँहरूमा नै ताराहरूको जन्म हुन्छ। जब गुरुत्वाकर्षणले यी ग्यास र धुलोलाई एकै ठाउँमा जम्मा गर्छ, तब तापक्रम बढ्दै जान्छ र एक नयाँ ताराको ज्योति चम्किन थाल्छ। यी नेबुलाहरू ब्रह्माण्डका 'नर्सरी' हुन्, जहाँ अरबौं वर्षदेखि ताराहरू बनिरहेका छन्।

हामी किन एक सानो अंश मात्र देख्छौं?

ब्रह्माण्डको यति विशाल आकारका बाबजुद पनि, मानव प्रविधिले हालसम्म देख्न सकेको भाग 'दृश्य ब्रम्हाण्ड' मात्र हो। यसको अर्थ यो होइन कि ब्रह्माण्ड त्यतिमै सीमित छ। वैज्ञानिकहरू मान्छन् कि हामीले देख्न सक्ने ब्रह्माण्डको सीमाभन्दा धेरै पर अझै विशाल संसार हुनुपर्छ। हामीले देख्ने तारा र तारापुञ्जहरू केवल ब्रह्माण्डको त्यो अंश हुन् जसको प्रकाश हामीसम्म आइपुग्न सकेको छ।

के ब्रम्हाण्ड साँच्चै अनन्त छ?

यो प्रश्नले शताब्दियौंदेखि वैज्ञानिक र दार्शनिकहरूलाई अचम्ममा पारेको छ। ब्रह्माण्डको विस्तार निरन्तर जारी छ भने, के यसको कुनै अन्त्य छ? कतिपय सिद्धान्तहरूले 'मल्टिभर्स' (Multiverse) को अवधारणालाई अगाडि सार्छन्, जसअनुसार हाम्रो ब्रह्माण्ड जस्ता  अन्य कैयौं ब्रह्माण्डहरू हुनसक्छन्। यद्यपि, हालसम्म हामीसँग हाम्रो ब्रह्माण्डबाहेक अरू ब्रह्माण्डको ठोस प्रमाण छैन, तर खगोलविज्ञानको पछिल्लो खोजहरूले ब्रह्माण्डको रहस्यको तह खोल्ने काम जारी राखेका छन्।

हामी कहाँ छौं?

यति विशाल ब्रह्माण्डमा पृथ्वी एक धूलोको कणभन्दा पनि सानो छ। तैपनि, हामीले यो ब्रह्माण्डको बारेमा यति धेरै जान्न सकेका छौं, यो मानव मस्तिष्कको अद्भुत क्षमता हो। आजको आधुनिक टेलिस्कोपहरू जस्तै 'जेम्स वेब स्पेस टेलिस्कोप' (JWST) ले हामीलाई ब्रह्माण्डका ती कुनाहरू देखाइरहेको छ, जहाँ अरबौं वर्ष पहिलेका ताराहरू चम्किरहेका थिए।

निष्कर्षमा भन्नुपर्दा, ब्रह्माण्ड केवल तारा र ग्रहहरूको समूह मात्र होइन, यो एक जीवित इतिहास हो। हरेक तारा, जसको प्रकाश हामी आज देख्छौं, त्यसले विगतका लाखौं वर्षको कहानी बोकेको हुन्छ। हामी यो विशाल र रहस्यमय ब्रम्हाण्डको एक सानो तर महत्त्वपूर्ण पात्र हौं।