विश्व स्वास्थ्य संगठनद्वारा इबोला प्रकोपलाई अन्तर्राष्ट्रिय आपतकाल घोषणा

विश्व स्वास्थ्य सङ्गठन (डब्ल्यूएचओ) ले प्रजातान्त्रिक गणतन्त्र कङ्गो (डीआर कङ्गो) मा फैलिएको इबोला प्रकोपलाई अन्तर्राष्ट्रिय सरोकारको सार्वजनिक स्वास्थ्य आपतकाल घोषणा गरेको छ।

स्वास्थ्य एजेन्सीका अनुसार डीआर कङ्गोको पूर्वी इटुरी प्रान्तमा फैलिएको यो प्रकोप, जहाँ करिब २४६ शङ्कास्पद बिरामी र ८० जनाको मृत्यु भएको रिपोर्ट गरिएको छ, महामारी (प्यान्डेमिक) आपतकालको मापदण्डमा भने पर्दैन।

तर, यसले स्थानीय र क्षेत्रीय रूपमा फैलिने ठूलो जोखिम बोकेको र हाल पत्ता लागेका तथा रिपोर्ट गरिएका घटनाहरू भन्दा यो "धेरै ठूलो प्रकोप" हुन सक्ने चेतावनी दिएको छ।

स्वास्थ्य एजेन्सीले इबोलाको हालको यो प्रजाति बुन्डिबुग्यो (Bundibugyo) भाइरसका कारण भएको जनाएको छ, जसका लागि कुनै स्वीकृत औषधि वा खोप उपलब्ध छैनन्।

प्रारम्भिक लक्षणहरू र प्रभाव

यसका प्रारम्भिक लक्षणहरूमा ज्वरो आउने, मांसपेशी दुख्ने, थकान महसुस हुने, टाउको दुख्ने र घाँटी दुख्ने हुन्छ। त्यसपछि बान्ता हुने, पखाला लाग्ने, छालामा डाबर वा बिमिरा आउने र रक्तस्राव हुने जस्ता लक्षणहरू देखिन्छन्।

डब्ल्यूएचओका अनुसार हाल यस भाइरसका आठ वटा प्रयोगशाला-प्रमाणित घटनाहरू रहेका छन्। इटुरी प्रान्तको राजधानी बुनिया र सुन खानी रहेका सहरहरू मोंगवालु (Mongwalu) र र्वाम्पारा (Rwampara) सहित तीनवटा स्वास्थ्य क्षेत्रहरूमा अन्य शङ्कास्पद बिरामी र मृत्युका घटनाहरू भएका छन्।

राजधानी किन्सासामा पनि यस भाइरसको एक घटना पुष्टि भएको छ, जुन इटुरीबाट फर्किरहेका एक बिरामीमा देखिएको विश्वास गरिएको छ।

डब्ल्यूएचओले यो भाइरस डीआर कङ्गोभन्दा बाहिर पनि फैलिसकेको र छिमेकी राष्ट्र युगान्डामा दुईवटा घटना पुष्टि भएको जनाएको छ। युगान्डाका अधिकारीहरूका अनुसार गत बिहीबार मृत्यु भएका एक ५९ वर्षीय पुरुषमा संक्रमण पुष्टि (पोजिटिभ) भएको थियो।

उक्त विज्ञप्तिमा युगान्डा सरकारले ज्यान गुमाउने बिरामी कङ्गोका नागरिक भएको र उनको शव प्रजातान्त्रिक गणतन्त्र कङ्गो (डीआर कङ्गो) फिर्ता पठाइसकिएको जनाएको छ।

यसैगरी, समाचार एजेन्सी एएफपीले आइतबार दिएको जानकारी अनुसार प्रयोगशालाले पूर्वी सहर गोमामा पनि इबोलाको एक घटना पुष्टि गरेको छ, जुन सहर हाल एम२३ (M23) विद्रोहीहरूको नियन्त्रणमा रहेको छ।

डब्ल्यूएचओले डीआर कङ्गोमा जारी सुरक्षा स्थिति र मानवीय संकट, उच्च जनघनत्वको गतिशीलता, हटस्पट (प्रकोपको केन्द्र) को सहरी अवस्थिति र यस क्षेत्रमा रहेका ठूलो संख्याका अनौपचारिक स्वास्थ्य सेवा केन्द्रहरूका कारण यो प्रकोप फैलिने जोखिम बढेको बताएको छ।

व्यापार र भ्रमणका कारण डीआर कङ्गोसँग सिमाना जोडिएका देशहरूलाई उच्च जोखिममा मानिएको छ।

नियन्त्रणका उपायहरू र सुझाव

डब्ल्यूएचओले डीआर कङ्गो र युगान्डालाई संक्रमणको निगरानी, कन्ट्याक्ट ट्रेसिङ (सम्पर्क पहिचान) र संक्रमण रोकथामका उपायहरू लागू गर्न आकस्मिक कार्य सञ्चालन केन्द्रहरू (emergency operation centres) स्थापना गर्न सल्लाह दिएको छ।

संक्रमण फैलाउनबाट जोगाउन स्वास्थ्य एजेन्सीले पुष्टि भएका बिरामीहरूलाई तुरुन्तै आइसोलेसन (अलग्गै) मा राखेर उपचार गर्नुपर्ने बताएको छ। कम्तीमा ४८ घण्टाको अन्तरालमा गरिएका दुईवटा बुन्डिबुग्यो भाइरस-विशिष्ट (Bundibugyo virus-specific) परीक्षणहरू नेगेटिभ नआएसम्म उनीहरूलाई उपचारमै राखिनुपर्छ।

संक्रमण पुष्टि भएका क्षेत्रहरूसँग सिमाना जोडिएका देशहरूका सरकारहरूले निगरानी र स्वास्थ्य रिपोर्टिङ प्रणालीलाई सुदृढ बनाउनुपर्छ।

डब्ल्यूएचओले प्रभावित क्षेत्र बाहिरका देशहरूले आफ्ना सीमाहरू बन्द गर्न वा यात्रा र व्यापारमा प्रतिबन्ध लगाउन नहुने कुरा थप्दै भन्यो, "त्यस्ता उपायहरू प्रायः डरका कारण लागू गरिन्छन् र तिनको कुनै वैज्ञानिक आधार हुँदैन।"

डब्ल्यूएचओका महानिर्देशक डा. टेड्रोस अधानोम गेब्रेयससले यस प्रकोपबाट संक्रमित व्यक्तिहरूको वास्तविक संख्या र यसको भौगोलिक फैलावटबारे हाल "उल्लेखनीय अनिश्चितताहरू" रहेको चेतावनी दिएका छन्।

इबोला के हो र यो कसरी फैलिन्छ? यो प्रकोप के कारणले भइरहेको छ? इबोला भाइरसका कारण लाग्ने रोग हो—यो दुर्लभ हुन्छ, तर गम्भीर र प्रायः घातक हुन्छ। महामारी फैलाउने इबोला भाइरसका तीनवटा प्रजातिहरू छन्, र अहिले फैलिएको यो प्रजातिलाई बुन्डिबुग्यो (Bundibugyo) भनिन्छ। इबोला कसरी सर्छ? यो संक्रमित व्यक्तिको शारीरिक तरल पदार्थ (जस्तै रगत र बान्ता) मार्फत मानिसहरूबीच सर्छ। यो कत्तिको घातक छ? बुन्डिबुग्यो इबोला भाइरसको अघिल्ला प्रकोपहरूसमा करिब ३०% संक्रमित मानिसहरूको मृत्यु भएको थियो। यसको 'इन्क्युबेसन' (लक्षण देखिन लाग्ने) समय कति हो? संक्रमित भएको २ देखि २१ दिनभित्र यसका लक्षणहरू देखा पर्छन्। लक्षणहरू के-के हुन्? प्रारम्भिक लक्षणहरू अचानक देखा पर्छन् र यी रुघाखोकी (फ्लु) जस्तै हुन्छन्, जस्तै ज्वरो आउने, टाउको दुख्ने र थकान महसुस हुने। रोग बढ्दै जाँदा बान्ता र पखाला लाग्ने हुन्छ र शरीरका अङ्गहरूले राम्रोसँग काम गर्न छोड्छन्। केही बिरामीहरूमा आन्तरिक र बाह्य रक्तस्राव पनि हुन सक्छ। इबोला कहाँबाट आउँछ? चमेरो (विशेष गरी फ्रुट ब्याट्स) जस्ता संक्रमित जनावरहरूबाट कसैलाई इबोला सरेपछि यसको प्रकोप सुरु हुन्छ। के यसको खोप उपलब्ध छ? इबोलाको जाइरे (Zaire) प्रजातिका लागि खोपहरू उपलब्ध छन्, तर बुन्डिबुग्यो (Bundibugyo) प्रजातिका लागि भने कुनै खोप छैन।

इबोला पहिलो पटक सन् १९७६ मा हालको प्रजातान्त्रिक गणतन्त्र कङ्गो (डीआर कङ्गो) मा पत्ता लागेको थियो र यो चमेरोबाट सरेको मानिन्छ। यस देशमा यो घातक भाइरल रोगको १७ औं प्रकोप हो।

डब्ल्यूएचओका अनुसार इबोलाको कुनै प्रमाणित उपचार छैन र यसको औसत मृत्युदर करिब ५०% रहेको छ।

अफ्रिका सीडीसी (Africa CDC) ले यसअघि र्वाम्पारा (Rwampara) र बुनिया (Bunia) जस्ता सहरी क्षेत्रहरू र मोंगवालु (Mongwalu) मा भइरहेका खानीसम्बन्धी गतिविधिहरूका कारण यो रोग थप फैलिने उच्च जोखिमप्रति चिन्ता व्यक्त गरेको थियो।

स्वास्थ्य एजेन्सीका कार्यकारी निर्देशक डा. जिन कासेयाले प्रभावित क्षेत्र र छिमेकी मुलुकहरूबीचको "ठूलो संख्याको जनआगमन" का कारण पनि क्षेत्रीय समन्वय आवश्यक रहेको कुरा बताएका छन् ।

विगत ५० वर्षमा अफ्रिकी देशहरूमा यस भाइरसका कारण करिब १५,००० मानिसको मृत्यु भइसकेको छ।

डीआर कङ्गोमा अहिलेसम्मकै सबैभन्दा घातक प्रकोप सन् २०१८ देखि २०२० को बीचमा फैलिएको थियो, जसका दौरान झन्डै २,३०० मानिसको ज्यान गएको थियो।

गत वर्ष, एक दुर्गम क्षेत्रमा फैलिएको प्रकोपका कारण ४५ जनाको मृत्यु भएको थियो।

स्रोत: बिबिसी

तस्विर: https://imgs.stargazete.com