एउटै विषवृक्षका फरक फरक हाँगाहरु !
![](https://snowberry.prixacdn.net/media/gallery_folder/Muktibandhu-jestha-16_uFA060vNA4_qa9g1sltycivbfv2g2l6pjkexcave9vdjxlghgam7ihtxqh9nwg8hualhao9_bP5uVA4yCs_t7nmftlz71icp3unhsfb9z55bnt5n2plxdhropfuugc08ocfx0g1vgftrxrd.jpg)
“लौ न के गर्ने ? त्यो त्यहाँ पुगेको नयाँ मान्छेले त खोल्द्यूँ भन्छ ! खोलुँ खोलुँ पनि गर्छ । फ्यास्स खोल्दिन के बेर ! खोलेपछि त खोलिहाल्यो नि !”
“हैन, कसको के खोल्ने ? उसको खोल्ने कि हाम्रो खोल्ने ? महाभारतमा राजसभाका बीच दु:शासनले रानी द्रौपदीको सारी खोल्याथ्यो हैन ?”
“अँ खोल्याथ्यो । अनि के भो त ?”
“अनि के भो ? त्यो पनि सोध्ने कुरा हो ? दुनियाँका अगाडि निर्वस्त्र भएपछि अनि के भो ? मुख देखाएर हिँड्न नहुने भो । अरु के भो ?”
“मुख देखाएर हिँड्न नहुने भए जे खोल्यो त्यही देखाएर हिँड्ने नि ! भ्रष्ट भइसकिएपछि अव केको लाज ? रह्यो सभाको कुरो । यहाँ सभा पनि छैन । द्रौपदी पनि छैन । दुःशासनले यहाँ कसको के खोल्छ ? आफ्नै कन्धनी छिन्ला छिन्ला जस्तो छ । त्यस्ताले कसको के खोल्छ । जे खोल्छ आफ्नै खोल्छ । कन्धनी नै चुँडिएपछि सवै छरपस्ट । जे खुल्छ अब दुःशासनकै पनि खुल्छ ।”
“फाइल भनेको त्यसको बाउको लगौँटी हो ? कि त्यसकै लगौँटी हो ?”
“फेरि पनि खोल्द्यूँ ? खोल्द्यूँ ? भन्यो । आज पनि भेट्नेबित्तिकै भन्यो । कति मात्तिएको होला ? लौ न के गर्ने ?”
“के खोल्द्यूँ भन्यो ?”
“फाइल खोल्द्यूँ ? भन्यो ।”
“फाइल भनेको त्यसको बाउको लगौँटी हो ? कि त्यसकै लगौँटी हो ?”
“फाइल भनेको हाम्रो पनि लगौँटी हो । प्रत्यक्ष र प्रतिपक्षमा रहेका हामी सव भ्रष्टहरुको लगौँटी हो ।”
“त्यसो भए मुलुकका ठुलाबडा जति आज फाइलकै लगौँटी लाएर बस्या छन् ?”
“खै के हो ? के हो ? फाइलले ठुलाबडाको लगौँटी लाएको हो कि, ठुलाबडाले फाइलको लगौँटी लाएको हो । हिजोआज जहाँ जे कुरामा झगडा परेपछि एकले अर्काको फाइल खोल्द्यूँ भन्छ ।”
यी आज समाजमा यत्र तत्र सुनिने सम्वादहरु हुन् ।
“बिचराहरु कति दीन, हीन र दुःखी छन् । फाइल खुल्ला कि भन्ने डरले रात रातभरि निदाउँदैनन् । निदाउने ताल सुर मिल्ला कि भनेर कहिले दिल्ली, कहिले टोकियो र कहिले वासिङ्गटन पनि पुगेका छन् । जसरी पनि कमाउने दुर्व्यसनले सिट्ठन भएका बिचरा निशाचर निशाचरीहरु बल्लतल्ल आँखा लाग्दा सपनामा पनि झस्कन्छन् र खोल्यो खोल्यो भन्दै जुरुक्क उठ्छन् ।”
“यिनका तमाम करतूतहरुको फाइल त खोल्नै पर्ने हो । तर एउटा सिसाघरेले अर्को सिसाघरेलाई ढुङ्गा हान्न सक्छ र भन्या ? आफू सिसाघरे नरहेको भए र निर्दोष एवम् निर्भीक मुटूको देशभक्त नेपाली रहन सकेको भए ठाउँमा पुगेकै दिनबाट एक एक बदमासहरुको फाइल खोल्थ्यो । खोल्द्यूँ खोल्द्यूँ भनिरहँदैनथ्यो ।”
“भुक्ने कुक्कुर टोक्दैन । टोक्ने कुक्कुर भुक्दैन । कायर बढी कराउँछ । शूर वीर बढी बोल्दैन । शूराको त काम बोल्छ ।”
जनताबीच यस्ता टिप्पणीहरु पनि सुनिन्छन् । आजका नेपाली जनता हिजोका जस्ता छैनन् । हरेक दृष्टिले सचेत बनिसकेका छन् ।
“भुक्ने कुक्कुर टोक्दैन । टोक्ने कुक्कुर भुक्दैन । कायर बढी कराउँछ । शूर वीर बढी बोल्दैन । शूराको त काम बोल्छ ।” यो आम नेपालीको परम्परागत अनुभवको अभिव्यक्ति हो ।
“अव यो फाइलकाजीले फेरि पनि खोल्द्यूँ ? भन्यो भने र भ्रष्ट बडाकाजीहरुले ल खोल्दे । अहिल्यै यत्ति बेलै खोल्दे भनेर नाइटो देखाइदिए भने ? कुइँ कुइँ गर्दै टाङ्मुनि पुच्छर लुकाएर भाग्ने त हैन ?”
“भागेन भने ? खोलेर तिनका टाउकामा पिसाप गरिदियो भने ? अथवा तिनका टाउकोमा टुक्रुक्क बसेर अजीर्ण छेरि नै दियो भने । त्यो वीभत्स रस कुन नाकले थाम्ने ?” कति भ्रष्टहरु डराएका पनि छन् ।
त्यसरी भ्रष्ट बडाकाजीहरुको टाउकाकै दोहोलो काढ्न त सगरमाथा जत्तिकै उच्च नैतिक बल हुनुपर्छ । दाह्री भएर पुग्दैन, इमानदारी हुनुपर्छ, समझदारी हुनुपर्छ, वफादारी हुनु पर्छ, बहादुरी पनि हुनुपर्छ ।
चोरलाई जुनकिरीको पिल पिलसित पनि डर लाग्छ । घट्टमा सुतेकालाई डाँडापारि मेघ गर्जँदा पनि डर लाग्छ । पत्करलाई मामुली हावाको कुरा सुन्दा पनि डर लाग्छ ।
आफ्ना लाजमर्नु करतूतका फाइल लुकाउन अरुका फाइल खोल्द्यूँ ? खोल्द्यूँ ? भन्नेले के खोल्छ ? बित्यास पर्दा शौचालयको खापा पनि खोल्न सक्दैन भन्नेहरु पनि छन् । यसले जति चुरीफुरी गरे पनि फाइल समाति बस्ने हातहरु आफ्नै मान्छेका छन् । तिनीहरु स्वयम् भ्रष्ट हुन् र तिनले ज्यान गए पनि फाइल खुल्न दिँदैनन् भनेर ढुक्क हुने भ्रष्ट बडाकाजीहरु धेरै छन् । देश जनताको नियति अभैm यतैतिर अल्झिएको छ कि जस्तो पनि लाग्छ ।
“चोरलाई जुनकिरीको पिल पिलसित पनि डर लाग्छ । घट्टमा सुतेकालाई डाँडापारि मेघ गर्जँदा पनि डर लाग्छ । पत्करलाई मामुली हावाको कुरा सुन्दा पनि डर लाग्छ । सुकेको खरलाई सलाइको काँटीसँग डर लाग्छ । झुलोलाई चकमकसँग डर लाग्छ । अझ मुटू कमजोर बनिसकेका मनुवालाई त कसैले एउटा खाली बोत्तल उठाएर बिर्को खोल्द्यूँ भन्यो भने पनि डर लाग्छ । यस्तो यो स्वभाविकताको पक्ष पनि छ ।”
गम्भीर अवलोकनले देखाउँछ जसले चुरीफुरीका साथ खोल्द्यूँ खोल्द्यूँको अभिनय गरिरहेको छ उ स्वयम् एक खाली बोत्तल हो, सन्जोगवश अहिले उ आफैं उखानतुक्काका हातमा परेको छ ।
हो, गल्ती गरिआएकाहरुलाई डर लाग्छ । जो गल्ती गरिआएको छैन र यथार्थ द्रष्टा पनि छ उसलाई डर लाग्दैन । उसले त अगाडिको दृश्य हेर्छ । नाटक हो कि यथार्थ हो त्यो हेर्छ । नियालेर हेर्नेले देख्छ खाली बोत्तल लिएर खोल्द्यूँ भन्नेकै हातमा पो छ बिर्को ? अहिले जसले खोल्द्यूँ खोल्द्यूँ भनिरहेको छ उ स्वयम् एक खाली बोत्तल त होइन ? गम्भीर अवलोकनले देखाउँछ जसले चुरीफुरीका साथ खोल्द्यूँ खोल्द्यूँको अभिनय गरिरहेको छ उ स्वयम् एक खाली बोत्तल हो, सन्जोगवश अहिले उ आफैं उखानतुक्काका हातमा परेको छ । बोत्तललाई रित्तो र निरर्थक देखाइदिन र आफ्नो वर्चस्व बढाउन उखान तुक्काले दह्रो किसिमले सामनीति प्रयोग गरेको छ । उखानतुक्कामा लामो अनुभव छ । दूरदर्शिता छ । चाहिनेभन्दा बढी चलाखी पनि छ । धीर गम्भीर खेलाडी मानसिकता लिएर बोत्तलसँग खेलिरहेको छ उखानतुक्का । बिचरो बोत्तल आफैं निरीह छ । प्रतिक्षण उ आफैं निरर्थकतामा खुल्दै र छ्याङ्ग हुँदै आएको छ । आफैं अर्काका हातमा परेको बिचरो बोत्तलले कसको के खोल्छ ? सर्पका मुखमा परेको भानुभक्तको भ्यागुतोले अगाडि आकाशमा उडिरहेको हाँस समातेर खान खोजेजस्तै बिरह लाग्दो विडम्वना पनि हो यो । जो यो खोल्दे सिम सिम नाटकमा सम्मिलित छन् ती त अभिनेता हुन् । अभिनयमै तल्लीन छन् । बुझेर नबुझेर जानेर नजानेर अभिनयमै तल्लीन छन् । कहाँ के हुँदैछ त्यसको थाहा समेट्ने त दर्शकहरुले हो ।
आफैं अर्काका हातमा परेको बिचरो बोत्तलले कसको के खोल्छ ? सर्पका मुखमा परेको भानुभक्तको भ्यागुतोले अगाडि आकाशमा उडिरहेको हाँस समातेर खान खोजेजस्तै बिरह लाग्दो विडम्वना पनि हो यो ।
हाम्रा दर्शकहरु अलि भावुक बढी छन् । भावुकता पुराणश्रोताहरुलाई काम लाग्ला वर्तमानका द्रष्टाहरुलाई त विवेकशीलता काम लाग्छ । आजको विकसित परिवेशमा जावो एक्सरे मेसिनले जति पनि काम गर्न नसक्ने आँखा के आँखा ?
कति मानिसहरु आज तथ्यबोधको साधनामा पनि छन् । “सिरोहियाजस्तो वहुआयामिक शक्ति जुक्तिको खतरनाक मकरमत्स्यलाई यति फितलो आरोपको चयन किन ? आरोप चयनमै पनि उखानतुक्काको करामत त छैन ? नचिनेका भ्रष्ट बडाकाजी त होइनन् नि । हुन् र ?” यसरी प्रश्न गर्नेहरु पनि छन् नेपाली समाजमा ।
राजनीतिक व्यवहारका दृष्टिले हेर्दा बिर्सन नहुने खाँटी कुरा के पनि छ भने—
“यं प्रशंसन्ति राजान: यं प्रशंसन्ति तस्करा:
बन्धका: यं प्रशंसन्ति स पार्थ पुरुषाधम:”
अर्थात् सत्ता राजनीति गर्नेहरु, तस्करहरु, मोल पाएपछि जसको पनि हुन सक्ने बिकाउ चरित्रका व्यक्तिहरु जसको प्रशंसा गर्छन् ती असल मान्छे हुन सक्दैनन् ।
—महाभारत अनुशासनपर्व
सवै हाँगाहरु सत्ता प्राप्ति र भोगचलनका पक्षधरहरु हुन् । देश जनताका लागि यिनमा फुल्ने, फल्ने ‘बिखै’ हो ।
नेपालमा नेपाली काङ्ग्रेसले जसको विरोध गर्छ त्यो असल मान्छे हुनु पर्छ । जसको काङ्ग्रेसले प्रशंसा गर्छ, समर्थन गर्छ त्यो खराब मान्छे हुनुपर्छ । खराब मान्छेको काङ्ग्रेसले विरोध गर्दैन । समर्थन गर्छ । इतिहाससिद्ध यस कोणबाट हेर्दा आज चर्चामा आएकामध्ये को कति के हो दूधको दूध पानीको पानी छुट्टिएको हेर्न अझ केही दिन पर्खनु पर्ला कि ?
हुन त ‘खोल्द्यूँ खोल्द्यूँ’ र ‘खोल्ला कि ?’ ‘खोल्ला कि ?’ दुवै एउटै विषवृक्षका विभिन्न हाँगाहरु हुन् । भूमिका नाटकीय हो र निर्देशकको सोच अनुसार आवश्यकता देखिए यूँ परिवर्तन हुन पनि सक्छ । सवै हाँगाहरु सत्ता प्राप्ति र भोगचलनका पक्षधरहरु हुन् । देश जनताका लागि यिनमा फुल्ने, फल्ने ‘बिखै’ हो । आजका दिनमा जनताका लागि त अवस्था परवर्तनको भूलभुलैया होइन, व्यवस्था परिवर्तनको आवश्यकता हो । टडकारो आवश्यकता हो । यसैले—
“विषवृक्षोपि सम्वर्ध्य स्वयम् छेत्तुमसाम्प्रतम् । अर्थात् विखकै बोट पनि उमारेर हुर्काएपछि आफैंले उखेल्नु ढाल्नु मनासिप हुँदैन ।”
देश जनता खाइपचाइआएका सत्तासीनहरुले परम्परागत शोषण दमनको यथास्थिति कायम राख्नकै निमित्त जनताबीच फिँजाउँदै आएको निक्खरा अन्धविश्वास हो यो । अव हामी नेपाली जनताले यस्ता अन्धविश्वासहरु विरुद्ध हात हातमा बन्चरो लिएर जर्याक्जुरुक् उठ्नु पर्छ र शुभ कार्यमा प्रवृत्त हुनु पर्छ । वेला भइसकेको छ । जतिखेर ब्यूँझिइयो त्यति खेर बिहानी ।
![के ‘बहुलवाद’ र ‘बहुदलीयता’ एकै कुरा हो ?](https://snowberry.prixacdn.net/media/gallery_folder/Manik-sir-series-Bahulbad-Main_VDjNQphDND_1s7kfozxsrzipn87hqixrikhelhn76k3rb4zms83fm2q4d79npttpy1wstyk_50iKtIAUEa_jbde7e04mfqqt8g3ig0ecj6lqmi02bpmw8difumt9gfbakbgpzjoxvzbitfx.jpg)
के ‘बहुलवाद’ र ‘बहुदलीयता’ एकै कुरा हो ?
![ख्वप विश्वविद्यालय स्थापनाको कुरा नागपास खेले जस्तो भइरहेको छ](https://snowberry.prixacdn.net/media/gallery_folder/Sunil-Prajapati-Thumbnail_8qHGdJEIAb_j2zhuzo13v1bo3nfvtisvlwzvisdv25zpwfnjuppmgofzj5hs3pybqk2mq2g_LmSZQQGr8o_aiu4fgf6wgpwkirinvsgw02kdhkfcgwkydcjbyedn9damkfeq3rmz5kwappk.jpg)
ख्वप विश्वविद्यालय स्थापनाको कुरा नागपास खेले जस्तो भइरहेको छ
![नवउदारवादको जंगली पूँजीवाद](https://snowberry.prixacdn.net/media/gallery_folder/Yuwaraj-Sangraula-new-article_lyLWSmYMbc_mfdoiqcyolbyxpq4191w4kgsmza3lbgonmfaqeppeaw4aijxquoemszrqdal_zClL4WmUy6_i0zblnd3v2qkuybcno3ylnnja9eiruilupokfasd4dlakbgbky9jhk187le6.jpg)
नवउदारवादको जंगली पूँजीवाद
![कुन कुरालाई प्रगतिशील भन्ने कुनलाई प्रतिगामी ?](https://snowberry.prixacdn.net/media/gallery_folder/Darsan-Pragatisil-vs-pratigami_k67TBGcUBd_9psshk7jkl2kg2cqud33znfcpnc9wjiaoctrupcdxzk5x4t38byo2ztx8w8h_q1nUMNePym_upeu7pzjigmnyub2rhm8dckhpalej3hom3m2jhcxwr4fy3pe8rqrnvspbfvx.jpg)
कुन कुरालाई प्रगतिशील भन्ने कुनलाई प्रतिगामी ?
![संविधान संशोधन: आजको अपरिहार्य आवश्यकता](https://snowberry.prixacdn.net/media/gallery_folder/Yogendra-Dhakal-about-Sambidhan-Samsodhan_u4n9k9mWOy_vqwzntuptlxdde85yxqmggiit3onruwvuft3b6cbc2s517gusoat3f5cat6t_fta7ukZ4Qs_8zsyngjryvhuoltond2hgx31ajgfwnny9k2qh28xntyoutow3uwmmzlob1po.jpg)
संविधान संशोधन: आजको अपरिहार्य आवश्यकता
![स्वास्थ्य सेवा प्रत्येक नागरिकको घरदैलोमा पुऱ्याउने उपाय के ?](https://snowberry.prixacdn.net/media/gallery_folder/Dr-Sharad-wanta-Barefoot-doctors-Main_u5M2UqLh5c_8nxbaecpfdaalaj3xj8aatceezhf2ayvugcjzuczyohvsaxbcuarg2z5ea8y_QvqRFK7BNU_8kvc1qipd2qyioigb7z2guek7yevgpipq65xfgzecxnyp15a8fq9v9btnzsk.jpg)
स्वास्थ्य सेवा प्रत्येक नागरिकको घरदैलोमा पुऱ्याउने उपाय के ?
![के नेपाली समाज मृत समाजमा रूपान्तरित भएकै हो त ?](https://snowberry.prixacdn.net/media/gallery_folder/Palestine%2520massacer_Om5eYCvtLi_culgmvhzyfn4ozt8friwvsqztzg94n0i2imb3oiwvturjmspl6ijito5l4cj_ZEGUPqIZXF_4aampqp0mmztotwbswdcwg8dnfklowo0zepqydx2cirv6xooyp9qas2tzjsg.jpg)
के नेपाली समाज मृत समाजमा रूपान्तरित भएकै हो त ?
![निर्वाचन प्रणालीमा कहाँ छ समस्या ?](https://snowberry.prixacdn.net/media/gallery_folder/Tula-narayan-Shah-Main_xInUduQuLY_y9bscbzepamciottciwigypgb7jkvgrpxc19zqovxqwkqyuldottzegkddgk_hhv17Lcv4H_vavvknfpex5munqekz8hxf3ygdnssye7w1dwcvtyrtawa4itidxdfwllqq43.jpg)
प्रतिक्रिया