वैचारिक संघर्षका बारेमा
जब कुनै क्रान्तिकारी आन्दोलनले संकटको सामना गर्छ, तब वैचारिक स्पष्टता हासिल गर्ने संघर्ष झन् बढी महत्त्वपूर्ण बन्न पुग्छ। हाम्रासामु कमरेड चारु मजुमदार(सीएम) ले स्थापना गर्नुभएको उच्च मापदण्ड एउटा अनुशरणयोग्य मोडेलको रूपमा रहेको छ। नक्सलबाडी सशस्त्र किसान विद्रोहसम्म डोर्याउने अवधि, पार्टी गठनको संघर्ष र त्यसपछिका वर्षहरू, ती सबै तीव्र वैचारिक संघर्षले भरिएका थिए। उहाँको नेतृत्वमा रहेको पार्टीको कार्यदिशा र अभ्यासमाथि भएका कतिपय आक्रमणहरू सम्भवतः राज्यका एजेन्टहरू द्वारा प्रभावित थिए। कानु सान्याल र केन्द्रीय समितिका अन्य केही तत्कालीन सदस्यहरूले जेलभित्रैबाट खुला आक्रमण सुरु गरे। यसलाई राज्यको दबाबमा परेर गरिएको काम भनेर बिल्ला भिराउन पनि सकिन्थ्यो। तर, ती आक्रमणहरूलाई त्यसरी सल्टाइएन। सीएमले वैचारिक र राजनीतिक मुद्दाहरूमा ध्यान केन्द्रित गर्नुभयो। उहाँ यसैमा अडिग रहनुभयो, कार्यदिशामाथिका आक्रमणहरू व्यक्तिगत आरोपहरूले रंगिएका हुँदा समेत उहाँ विचलित हुनुभएन। यो दृष्टिकोण सीएमको कुनै व्यक्तिगत स्वभावबाट मात्रै उब्जिएको थिएन। यो त आलोचना र वैचारिक संघर्षलाई कसरी सञ्चालन गर्ने भन्नेबारे माओ त्सेतुङका शिक्षाहरूद्वारा निर्देशित थियो।
कमरेड चारु मजुमदारले वैचारिक र राजनीतिक मुद्दाहरूमा ध्यान केन्द्रित गर्नुभयो। उहाँ यसैमा अडिग रहनुभयो, कार्यदिशामाथिका आक्रमणहरू व्यक्तिगत आरोपहरूले रंगिएका हुँदा समेत उहाँ विचलित हुनुभएन। यो दृष्टिकोण सीएमको कुनै व्यक्तिगत स्वभावबाट मात्रै उब्जिएको थिएन।
संकटको समयमा वैचारिक र राजनीतिक भ्रमले धेरै मानिसहरूलाई ग्रसित पार्छ। यो संगठनात्मक अनुशासनमा केही हदसम्म खुकुलोपनका रूपमा प्रकट हुन्छ। धेरैजसो अवस्थामा, कमरेडहरूले उपयुक्त संगठनात्मक माध्यमहरू पालना गर्नुको सट्टा 'आफ्नै तरिकाले' जवाफहरू खोज्न थाल्छन्। उनीहरूले क्रान्तिकारी बाटोको विरोध घोषणा गरेका व्यक्तिहरूसँग भेटघाट समेत गर्न सक्छन्। यसले निस्सन्देह 'वामपन्थी' र दक्षिणपन्थी अवसरवादीहरू तथा राज्यका एजेन्टहरूलाई समस्या खडा गर्ने ठाउँ दिन्छ। तर, त्यस्ता कमरेडहरूलाई हतार-हतार मतियारको रूपमा बिल्ला भिराउनु सैद्धान्तिक रूपमा गलत र प्रत्युत्पादक हुन्छ। उनीहरूको भ्रमलाई वैचारिक शिक्षाको माध्यमबाट चिर्नुपर्छ। हामी असहमत रहेका व्यक्तिहरूको सुरक्षामा सम्झौता गरेर दुश्मनको स्वार्थ पूरा हुन नदिन पनि सचेत हुनुपर्छ। को एजेन्ट हो वा होइन, कसले कसलाई भेट्यो र किन भेट्यो इत्यादि आरोप-प्रत्यारोप गरेर ध्यान भटकाउनुको सट्टा वैचारिक र राजनीतिक मुद्दाहरूमा ध्यान केन्द्रित गर्नुपर्छ। धक्का तर्फ डोर्याउने कारक तत्वहरूको विश्लेषण गर्न र त्यसलाई चिर्नका लागि धैर्यतापूर्वक वैचारिक, राजनीतिक र संगठनात्मक काममा प्रयासहरू केन्द्रित गरिनुपर्छ। माओले हामीलाई 'थोरैलाई परास्त गर्न धेरैलाई एकजुट गर्ने' सिकाएका छन्।
त्यस्ता कमरेडहरूलाई हतार-हतार मतियारको रूपमा बिल्ला भिराउनु सैद्धान्तिक रूपमा गलत र प्रत्युत्पादक हुन्छ। उनीहरूको भ्रमलाई वैचारिक शिक्षाको माध्यमबाट चिर्नुपर्छ। हामी असहमत रहेका व्यक्तिहरूको सुरक्षामा सम्झौता गरेर दुश्मनको स्वार्थ पूरा हुन नदिन पनि सचेत हुनुपर्छ।
हाम्रो देशको माओवादी आन्दोलनले आलोचनालाई राज्यका एजेन्टहरूको काम भनी बिल्ला भिराउने एउटा नकारात्मक प्रवृत्तिको सामना गर्नुपरेकै हो। यो विशेष गरी सीएम (चारु मजुमदार) को शहादतपछि भयो। महादेव मुखर्जीले आफूलाई सीएमको एक मात्र सच्चा अनुयायी घोषित गरे। यसको विरोध गर्ने जोकोहीलाई पनि एजेन्ट घोषित गरियो। स्वभाविक रूपमा, उनी लिन बियाओका कट्टर समर्थक थिए। माओ त्सेतुङको नेतृत्वमा रहेको चिनियाँ कम्युनिष्ट पार्टीले लिन बियाओलाई 'रूपमा वामपन्थी तर सारमा दक्षिणपन्थी' विचलनको प्रवर्द्धक भन्दै निन्दा गरेपछि पनि उनी आफ्नो अडानमा कायमै रहे। लिन बियाओ र उनका सहयोगीहरूले माओको हत्या गर्ने र 'कु' गर्ने प्रयास गरेका थिए। देशबाट भाग्ने क्रममा उनको मृत्यु भयो।
सुरुवाती वर्षहरूमा सांस्कृतिक क्रान्तिको नेतृत्व गर्नमा लिन बियाओ र उनका समर्थकहरूको ठूलो भूमिका थियो। त्यस समयमा पूँजीवादी बाटो समात्नेहरूलाई कोमिन्ताङका एजेन्ट इत्यादि भनी बिल्ला भिराउनमा बढी जोड दिइयो।
तर, 'लिन बियाओ र कन्फ्युशियसको आलोचना गर्ने' अभियान यी आपराधिक कृत्यहरूका बारेमा मात्र थिएन। ती अभियानहरू त उनका वैचारिक र राजनीतिक दृष्टिकोण, कन्फ्युशियसका प्रतिक्रियावादी विचारहरूसँग तिनको सम्बन्ध, र सर्वहारा वर्गको अधिनायकत्व अन्तर्गत वर्ग संघर्षलाई निरन्तरता दिनमा तिनले पार्ने नकारात्मक प्रभावहरूमा केन्द्रित थिए। सुरुवाती वर्षहरूमा सांस्कृतिक क्रान्तिको नेतृत्व गर्नमा लिन बियाओ र उनका समर्थकहरूको ठूलो भूमिका थियो। त्यस समयमा पूँजीवादी बाटो समात्नेहरूलाई कोमिन्ताङका एजेन्ट इत्यादि भनी बिल्ला भिराउनमा बढी जोड दिइयो। तर उनको पतनपछि, पूँजीवादी बाटोका विरुद्धको सम्पूर्ण संघर्षलाई वैचारिक स्तरमा गहिरो रूपमा अगाडि बढाइयो। यसैको माध्यमबाट भूतपूर्व क्रान्तिकारीहरू पूँजीवादी बाटो समात्नेहरूमा रूपान्तरण हुनका पछाडि रहेका वैचारिक, राजनीतिक र भौतिक कारक तत्वहरूका बारेमा नयाँ बुझाइको विकास भयो।
आरोपहरू लगाउने र मानिसहरूलाई बिल्ला भिराउने कि वैचारिक संघर्षलाई अझ गहिरो बनाउने? जवाफहरू खोज्ने क्रममा इतिहासका यी शिक्षाहरूलाई ध्यानमा राख्नु सार्थक हुनेछ।
स्रोत: https://ajithspage.in
अनुवाद: केदार सिटौला
(यो अनुवाद लेख साभार छाप्नेले अनिवार्य रुपमा मूल लेखको स्रोत, अनुवादकको नाम र दायित्वबोधको हाइपरलिङ्कसहित स्रोत खुलाउनुहोला । –दायित्वबोध)
|
दायित्वबोधको विशेष अनुरोध |
|
वाम वैचारिकीको रक्षा र प्रबर्द्धनका लागि दायित्वबोध अनलाइन निरन्तर रहनु जरुरी छ भन्ने तपाईंलाई लाग्छ ? के दायित्वबोधमा प्रकाशित भइरहेका सामग्रीहरु उपयोगी र पठनीय छन् भन्ने तपाईं ठान्नुहुन्छ ? दायित्वबोधको निरन्तरताको लागि तपाईंको सहयोगले ठूलो अर्थ राख्छ ! |
|
तपाईंले कसरी सहयोग गर्न सक्नुहुन्छ ? |
|
–सामर्थ्यअनुसारको आर्थिक सहयोग गरेर । –विचारप्रधान लेखरचनाहरु उपलब्ध गराएर । –दायित्वबोधमा छापिएका लेखरचनाहरु शेयर गरेर । दायित्वबोधको फेसबुक पेज, युट्युब, ट्विटर, टिकटक लगायतका सामाजिक सञ्जाल पेजहरु लाइक–शेयर–सब्स्क्राइब गरेर । |
|
दायित्वबोधलाई आर्थिक सहयोग गर्नका लागि |
निःशुल्क यातायातसम्बन्धी फिडेल क्यास्ट्रोको चेत र काठमाडौँमा ब्लु बस
शिरच्छेदन र सत्ताको चक्र: लोकहित भर्सेज आत्म-मोह
प्रतिक्रान्तिको मतियार बन्दै रास्वपा?
के धनको बलमा बदल्न सकिन्छ वैश्विक नैतिकता?
देङले कसरी साम्राज्य बनाए र गोर्भाचोभले कसरी महाशक्ति गुमाए ?
तर्कशील भारतीयले सुन्न पनि सिक्नै पर्छ
गन्तव्य
प्रतिक्रिया