लेनिनको कला र साहित्यबारेको दृष्टिकोण हेर्दा उहाँको राजनीतिक सपनासँग गाँसेर हेर्नुपर्छ

क्यालिफोर्निया विश्वविद्यालयका प्रोफेसर, हङ्गी जेनेरेसनका बीट कवि एलेन्स जिन्सवर्गले Howl and other poems मा संकलित ‘अमेरिका’ भन्ने कवितामा ‘म गाँजा खाइरहेको छु र मार्क्स पढिरहेको छु’ भन्ने पढेपछि यहाँ काउन्टर कल्चर भनेर चलेको आन्दोलनसँग जोडिएको मान्छे हुँ म । आफूलाई मन परेको कविले म मार्क्स पढिरहेको छु भनेको पढेर अलि सजग भएर  मार्क्स पढेको हुँ ।

मार्क्स पढिसकेपछि लेनिन नपढ्ने हो भने धेरै कुराले अपूरो हुँदो रहेछ ! मार्क्सको विचारधारालाई विश्वमा सबैभन्दा पहिले महापुरुष लेनिनलाई नपढ्ने त कुरै भएन ।

३६ सालमा जेलमुक्त भएर निस्कँदा पनि लेनिन अझै मेरो दिमागमा राम्रोसँग थिएन । १९८१ मा हङ्गी जेनेरेसनका चर्चित कवि कञ्चन कुमारले सम्पादन र अनुवाद गर्नुभएको ‘बंगाल की क्रान्तिकारी कविताओं का संकलन’ मा छापिएको ‘जेलखाना, गोलिओं का बौछार और पत्रकार’ मा छापिएको अब्दुल गोस्वामीको कविता ‘लेनिन सोती है लेनिन के बगल मे’ पढिसकेपछि अब म लेनिनतिर गएँ । मैले लेनिनको सबैभन्दा बढी पढेको ‘ध्जबत ष्क तय दभ मयलभरु’ हो ।

म झोंछेको गाँजा खाने आन्दोलनमा लाग्दा पश्चिमा मानिसहरु पनि आउँथे । उनीहरुमाझ वोस्वाल्ड स्पेङगरको ‘Decline of the West’ पुस्तक निक्कै चर्चित थियो । पहिलो विश्वयुद्धमा जर्मनीको हारपछिको निराशाबाट प्रभावित भएर आएका साथीहरुको कुरा सुन्थें ।

Decline of the West मा सभ्यताको जीवनचक्र हुन्छ, हरेक सभ्यता ९ सयदेखि हजार वर्षसम्ममा सकिन्छ । पश्चिमा सभ्यता पनि ९ सय– हजार वर्ष पुगिसकेको छ, त्यसकारण यो सकिएर अर्को सभ्यता आउँछ भनेर लेखिएको थियो ।

धेरैले लेनिनलाई साहित्य नै पढ्नु हुन्न, उहाँ सुख्खा मानिस हुनुहुन्छ भनेर आरोप लगाउने गर्थे तर वास्तवमा साहित्यमाथि लेनिनको शास्त्रीय अध्ययन धेरै नै राम्रो थियो । नाटक राम्रो लेख्नुहुन्थ्यो । पुस्किनलाई धेरै मन पराउनु हुन्थ्यो । उहाँले त्यसबेलाका क्लासिकल रचनाहरु धेरै पढ्नु भएको बुझिन्छ ।

लेनिनको कला र साहित्यबारेको दृष्टिकोण हेर्दा उहाँको राजनीतिक सपनासँग गाँसेर हेर्नुपर्छ भन्ने मलाई लाग्छ । त्यसरी गाँसेर हेरिएन भने लेनिनको साहित्य र कलाबारेको दृष्टिकोण बुझिन्न ।

साहित्य र कलामा मार्क्स र एङ्गेल्सको परम्पराभन्दा लेनिनको दृष्टिकोण अलि फरक देखिन्छ ।

साहित्यकार लेनिन स्मृति शतवार्षिकी मूल आयोजक समितिले माघ ११ गते राजधानीमा आयोजना गरेको ‘लेनिन स्मृति शतवार्षिकी समापन समारोह’मा  साहित्यकार नारायण ढकालले व्यक्त गरेका विचार  भिडियोमा हेर्नुहोस् ।