जेसी ज्याक्सन: सीमान्तकृत आवाजका संवाहक

डिन बेकर

अमेरिकी राजनीति र समाजलाई केवल अश्वेत अमेरिकीहरूका लागि मात्र नभई हिस्पानिक र एलजीबीटीक्यू (LGBTQ) समुदायका लागि समेत खुला गर्नमा जेसी ज्याक्सनको महत्त्वलाई कम आँकलन गर्न गाह्रो छ। सायद युवा पुस्ताका लागि यो कल्पना गर्न र म जस्ता पुराना मानिसहरूका लागि पनि धेरै टाढा नभएको अतीतमा भेदभाव कति भयावह थियो भनेर सम्झना गर्न गाह्रो छ।

जब ज्याक्सनले पहिलो पटक १९८४ मा र दोस्रो पटक १९८८ मा चुनाव लडे, अमेरिकामा एकजना पनि अश्वेत गभर्नर थिएनन्। गृहयुद्धपछिको 'पुनर्निर्माण काल' समाप्त भएदेखि त्यहाँ कुनै पनि अश्वेत गभर्नर भएका थिएनन्। त्यस्तै, कोही पनि अश्वेत सिनेटरहरू पनि थिएनन्।

पुनर्निर्माण कालपछि सिनेटमा सेवा गर्ने एक मात्र अश्वेत व्यक्ति म्यासाचुसेट्सबाट निर्वाचित रिपब्लिकन एडवर्ड ब्रुक थिए। जब १९९२ मा इलिनोइसबाट क्यारोल मोजली ब्राउन सिनेटमा निर्वाचित भइन्, उनलाई सिनेटमा निर्वाचित हुने पहिलो अश्वेत महिलाको रूपमा व्यापक रूपमा चर्चा गरिएको थियो। उनी सिनेटमा निर्वाचित हुने पहिलो अश्वेत डेमोक्र्याट पनि थिइन्।

यो केवल राजनीतिमा मात्र सीमित थिएन; अश्वेतहरूलाई प्रायः धेरैजसो क्षेत्रका माथिल्ला तहहरूबाट वञ्चित गरिएको थियो। मलाई सम्झना छ, जब म १९८० को दशकमा मिशिगन विश्वविद्यालयमा स्नातक तहको विद्यार्थी थिएँ, पूरै विश्वविद्यालयमा केवल दुई जना मात्र अश्वेत स्थायी प्राध्यापक थिए। कर्पोरेट अमेरिकाको कथा पनि यस्तै थियो।

ज्याक्सनको अभियानले एक्लै सबै कुरा परिवर्तन गरेको त होइन, तर यसले पक्कै पनि ठूला परिवर्तनहरूका लागि गति प्रदान गर्न मद्दत गर्‍यो। त्यतिबेला मानिसहरू अमेरिकामा कुनै अश्वेत व्यक्ति राष्ट्रपतिमा निर्वाचित हुन सक्छन् कि सक्दैनन् भन्ने विषयमा गम्भीर बहस गर्थे। ज्याक्सनको अभियानले सो प्रश्नलाई अत्यन्तै गम्भीर रूपमा उठाएको थियो।

बराक ओबामा (सिनेटमा निर्वाचित दोस्रो अश्वेत डेमोक्र्याट) ले दुई दशकपछि सो प्रश्नको निर्णायक उत्तर दिए। राष्ट्रपति ओबामा स्पष्ट रूपमा एक अत्यन्त प्रतिभाशाली राजनीतिज्ञ हुन्, तर ज्याक्सनको अभियान बिना ओबामा कहिल्यै राष्ट्रपतिको गम्भीर दाबेदार बन्न सक्थे होलान् भनेर कल्पना गर्न गाह्रो छ।

र ज्याक्सन "इन्द्रेणी गठबन्धन" (Rainbow Coalition) प्रति गम्भीर थिए। उनले हिस्पानिक, अरब र मुस्लिम अमेरिकीहरू र एलजीबीटीक्यू समुदायका लागि पनि ढोका खोल्न मद्दत गरे। यस्तो समयमा जब कांग्रेस (संसद) मा कुनै पनि सदस्य खुलेआम समलिङ्गी थिएनन् र उदारवादीहरू समेत खुलेआम समलिङ्गी पहिचान भएका व्यक्तिसँग जोडिन डराउँथे, ज्याक्सनले उनीहरूलाई स्वागत गरेर आफ्नो एउटा छुट्टै पहिचान बनाएका थिए।

ज्याक्सनले एक सशक्त आर्थिक एजेन्डालाई पनि अगाडि बढाएका थिए। यस्तो समयमा जब रेगन धनीहरूका लागि कर कटौती गर्न र सामाजिक कार्यक्रमहरूमा कटौती गर्न व्यस्त थिए, र वैदेशिक व्यापारले मध्य-पश्चिमका औद्योगिक क्षेत्रहरूलाई तहसनहस बनाइरहेको थियो । ज्याक्सनले गरिब र श्रमिक वर्गको उत्थानमा केन्द्रित एक जनपक्षीय कार्यसूचीको वकालत गरिरहेका थिए। उनको सन्देशले ती धेरै श्वेत श्रमिकहरूमा आशा जगाएको थियो जसले आफूलाई डेमोक्र्याटिक पार्टीको मूलधारबाट अपहेलित महसुस गर्थे। साथै, सन् १९८० को दशकको सुरुवात र मध्यतिर डलरको अधिमूल्यन (over-valued dollar) का कारण मारमा परेका धेरै किसानहरूलाई पनि उनको विचारले छोएको थियो।

अहिलेका बुद्धिजीवी भनिने मानिसहरूमाझ एउटा विचित्रको संशोधनवादी धारणा व्याप्त छ—कि 'बेबी बुमर्स' (१९४६-१९६४ बीच जन्मिएका) पुस्ता सन् १९७० र १९८० को दशकको 'स्वर्ण युग' मा हुर्किएका थिए। तर वास्तविकता के थियो भने, १९७४ देखि १९९२ सम्म बेरोजगारी दर औसत ७.०% भन्दा माथि थियो। सन् १९७३ देखि १९९० को दशकको मध्यसम्म औसत ज्याला दर वास्तवमा ओरालो लागेको थियो। यो समय पूँजीको तीव्र माथिल्लो स्थानान्तरण  को अवधि थियो, र यसबाट घाटा बेहोर्ने बहुसंख्यक मानिसहरू खुसी थिएनन्। ज्याक्सनले तिनै मानिसहरूको आवाज उठाएका थिए।

मलाई सन् १९८८ मा मिशिगनमा ज्याक्सनको चुनावी अभियानमा काम गर्ने अवसर मिलेको थियो र म अझै पनि त्यसलाई मेरो जीवनको एक उत्कृष्ट क्षणको रूपमा सम्झन्छु। यद्यपि ज्याक्सनले प्रारम्भिक चरणको निर्वाचन (primaries) मा सबैको अपेक्षाभन्दा (सायद आफ्नै अपेक्षाभन्दा पनि) निकै राम्रो प्रदर्शन गरेका थिए, तैपनि मिशिगनको चुनावी प्रतिस्पर्धामा उनलाई गम्भीरतापूर्वक लिइएको थिएन। अधिकांश राजनीतिक पण्डितहरूले यसलाई मुख्य दावेदार माइकल डुकाकिस र युनियनहरूको बलियो समर्थन रहेका कंग्रेस सदस्य डिक गेफर्ड बीचको प्रतिस्पर्धाको रूपमा हेरेका थिए। तर परिणाम स्वरूप, ज्याक्सनले ती दुवैलाई सहजै पराजित गरे र राज्यमा खसेको मतको पूर्ण बहुमत प्राप्त गरे।

मेरो आफ्नै कंग्रेसनल जिल्ला, जुन एन आर्बर (Ann Arbor) मा केन्द्रित थियो, त्यहाँका सबै पार्टी नेताहरू डुकाकिसको पक्षमा उभिएका थिए। ज्याक्सनको अभियानमा भने सेल्स क्लर्क र सरसफाइ कर्मचारी जस्ता कम प्रतिष्ठित जागिरमा रहेका मानिसहरू र म जस्ता स्नातक विद्यार्थीहरू संलग्न थियौँ। यो वास्तवमै एक बहुजातीय गठबन्धन थियो।

हामीले पार्टीका पुराना नेताहरूलाई कडा मिहिनेतले पूर्ण रूपमा पछाडि पारिदियौँ। पहिलो कुरा, यो 'प्राइमरी' नभई 'ककस' (caucus) निर्वाचन प्रणाली भएकाले मानिसहरूले आफ्नो नियमित मतदान केन्द्रमा गएर भोट हाल्नु पर्दैनथ्यो। हाम्रा समर्थकहरूलाई उनीहरूको मतदान स्थल कहाँ छ भनेर बुझाउन हामीले एउटा स्पष्ट कोड गरिएको नक्सा तयार पारेका थियौँ।

साथै, यो 'ककस' भएकाले चुनावभन्दा ३० दिन अगाडि नै दर्ता हुनुपर्ने राज्यको सामान्य नियम यहाँ लागू हुँदैनथ्यो। हामीले प्रत्येक मतदान स्थलमा एक उप-रजिस्ट्रार राखेका थियौँ जसले पहिले दर्ता नभएका मानिसहरूलाई तत्कालै दर्ता गराउँथे।

हामीले निर्वाचनको दिन हाम्रा सबै कार्यकर्ताहरूलाई घर-घरमा पठाएर मतदान गर्न जान सवारी साधन आवश्यक पर्नेहरूलाई गाडीको व्यवस्था गरिदिने कुरामा विशेष जोड दिएका थियौँ। अर्कोतर्फ, डुकाकिसका मानिसहरू मतदान स्थल वरपर उभिएर आफ्ना ठूला 'डुकाकिस बटन' लगाएर प्रचार सामग्री बाँडिरहेका थिए। उनीहरूले सायद यो बुझेका थिएनन् कि मतदान स्थलसम्म पुगिसकेका मानिसहरूले कसलाई भोट दिने भनेर पहिले नै निर्णय गरिसकेका हुन्छन्।

ज्याक्सनको विजयको विशालता स्पष्ट भइसकेपछि, मलाई त्यसै रात एक पत्रकारसँग कुरा गरेको सम्झना छ। त्यस घडीसम्म मिडियामा "जेसी ज्याक्सन वास्तवमा के चाहन्छन्?" भन्दै अनगिन्ती लेखहरू छापिएका थिए, मानौँ कुनै अश्वेत व्यक्तिले राष्ट्रपति बन्ने चाहना राख्नु आफैँमा एउटा हास्यास्पद कुरा हो।

मैले अलिकति ठट्टा गर्ने लोभ रोक्न सकिनँ। मैले औंल्याए कि मिशिगनमा ठूलो विजय हासिल गरेसँगै ज्याक्सन अब खसेको मत र प्रतिनिधि (delegates) दुवैमा अगाडि छन्। त्यसैले अब हामीले "माइकल डुकाकिस वास्तवमा के चाहन्छन्?" भनेर सोध्न सुरु गर्नुपर्छ जस्तो मलाई लाग्छ।

जे होस्, त्यो उत्साह धेरै समय टिकेन। पार्टीका नेताहरू डुकाकिसको पक्षमा गोलबद्ध भए र उनले उम्मेदवारी जिते। त्यसपछि सोही वर्षको अन्त्यमा भएको चुनावमा उनी जर्ज बुशसँग नराम्ररी पराजित भए। उनको हारको अन्तर त्यसपछिका कुनै पनि निर्वाचनको तुलनामा सबैभन्दा ठूलो थियो।

अहिले डोनल्ड ट्रम्प र उनको 'श्वेत सर्वोच्चतावादी' (white supremacist) समूहले समयको चक्रलाई उल्टो घुमाउन खोजिरहेका बेला, विगत चार दशकका सबै उपलब्धिहरू जोखिममा छन्। अहिले हाम्रो हातमा जीवनकै सबैभन्दा ठूलो संघर्ष छ।

तर डोनल्ड ट्रम्पले विनाश गर्न खोजेको अमेरिका निर्माण गर्ने परिवर्तनहरूमा जेसी ज्याक्सनको भूमिका विशाल थियो। कुनै पनि महान् राजनीतिक नेतामा झैँ उनीमा पनि केही गम्भीर कमजोरीहरू थिए, तर अहिलेका लागि हामीले यस देशलाई उत्कृष्ट बनाउन उनले पुर्‍याएको अतुलनीय योगदानलाई स्मरण गर्नुपर्छ।

Source: https://cepr.net

Image: https://www.history.com