इरानको सहनशीलता र गौरव: हजारौं वर्षको सभ्यतादेखि आधुनिक प्रतिरोधसम्म

सैनिक सर्वोच्चताको डिङ हाक्दै इरानमाथि आक्रमण थालेको महिना दिनभन्दा बढी भइसक्दा पनि आफूले सोचेजस्तो परिणाम नआएपछि अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले इरानलाई ढुङ्गेयुगमा पुर्‍याइदिने धम्की दिन थालेका छन् । त्यसको लगत्तै इरानी राष्ट्रपति मसुद पेजेस्कियानले अमेरिकी जनतालाई सम्बोधन गर्दै एउटा खुल्ला पत्र लेखेका छन् । यो खुल्लापत्रले अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले जस्तो असन्तुलित,  सन्काहा र युद्धअपराधको भाषा बोलेको छैन, यसमा इरानी राष्ट्रपतिले तर्कसहित गम्भीर कुराहरु उठाएका छन् । पत्रमा प्रयुक्त भाषा र तर्कहरुले एउटा प्राज्ञिक र गैरप्राज्ञिक, भद्र र अभद्र शासकहरुबीचको फरकलाई प्रष्टै प्रतिविम्बन गरेका छन् ।

–दायित्वबोध

०००

 अल्लाहको नाममा, जो अत्यन्त दयालु र कृपालु हुनुहुन्छ !

संयुक्त राज्य अमेरिकाका जनता र ती सबैका लागि, जसले विकृति र बनावटी कथाहरूको बाढीका बीचमा पनि सत्यको खोजी जारी राखेका छन् र अझ राम्रो जीवनको आकांक्षा राख्छन्:

इरान– यही नाम, चरित्र र पहिचानका साथ– मानव इतिहासको सबैभन्दा पुरानो निरन्तर सभ्यताहरूमध्ये एक हो। विभिन्न समयमा आफ्ना ऐतिहासिक र भौगोलिक सुविधाहरूको बावजुद, इरानले आफ्नो आधुनिक इतिहासमा कहिल्यै पनि आक्रामकता, विस्तारवाद, उपनिवेशवाद वा प्रभुत्वको मार्ग रोजेको छैन। विश्वव्यापी शक्तिहरूबाट कब्जा, आक्रमण र निरन्तर दबाब सहेर पनि– र धेरै छिमेकीहरू भन्दा सैन्य श्रेष्ठता भए तापनि– इरानले कहिल्यै युद्धको सुरुवात गरेको छैन। तैपनि यसले आफूमाथि आक्रमण गर्नेहरूलाई दृढतापूर्वक र बहादुरीका साथ प्रतिकार गरेको छ।

इरानी जनताले अमेरिका, युरोप वा छिमेकी देशका जनता लगायत अन्य राष्ट्रहरूप्रति कुनै शत्रुता राख्दैनन्। आफ्नो गौरवशाली इतिहासभरि बारम्बार विदेशी हस्तक्षेप र दबाबको सामना गर्नुपरे पनि इरानीहरूले सरकार र उनीहरूले शासन गर्ने जनताका बीचमा सधैं स्पष्ट भिन्नता कायम राखेका छन्। यो इरानी संस्कृति र सामूहिक चेतनामा गहिरो रूपमा जरा गाडेको सिद्धान्त हो– कुनै अस्थायी राजनीतिक अडान होइन।

यसै कारणले गर्दा, इरानलाई खतराको रूपमा चित्रण गर्नु न त ऐतिहासिक वास्तविकतासँग मेल खान्छ न त वर्तमान समयका अवलोकन गर्न सकिने तथ्यहरूसँग नै। यस्तो धारणा शक्तिशालीहरूको राजनीतिक र आर्थिक सनकको उपज हो– दबाबलाई न्यायोचित ठहराउन, सैन्य प्रभुत्व कायम राख्न, हतियार उद्योगलाई टिकाउन र रणनीतिक बजारहरू नियन्त्रण गर्नका लागि शत्रु खडा गर्ने आवश्यकताको परिणाम हो। यस्तो वातावरणमा, यदि खतरा अवस्थित छैन भने त्यसलाई आविष्कार गरिन्छ।

इरानलाई खतराको रूपमा चित्रण गर्नु न त ऐतिहासिक वास्तविकतासँग मेल खान्छ न त वर्तमान समयका अवलोकन गर्न सकिने तथ्यहरूसँग नै। यस्तो धारणा शक्तिशालीहरूको राजनीतिक र आर्थिक सनकको उपज हो– दबाबलाई न्यायोचित ठहराउन, सैन्य प्रभुत्व कायम राख्न, हतियार उद्योगलाई टिकाउन र रणनीतिक बजारहरू नियन्त्रण गर्नका लागि शत्रु खडा गर्ने आवश्यकताको परिणाम हो।

यही ढाँचाभित्र, संयुक्त राज्य अमेरिकाले आफ्ना सबैभन्दा ठूलो संख्यामा सेना, आधार शिविर र सैन्य क्षमताहरू इरानको वरिपरि केन्द्रित गरेको छ– एउटा यस्तो देश जसले, कम्तिमा संयुक्त राज्य अमेरिकाको स्थापना भएदेखि, कहिल्यै युद्ध सुरु गरेको छैन। यिनै आधार शिविरहरूबाट गरिएका हालैका अमेरिकी आक्रमणहरूले यस्तो सैन्य उपस्थिति वास्तवमै कति चुनौतीपूर्ण छ भन्ने प्रमाणित गरेका छन्। स्वाभाविक रूपमा, यस्तो परिस्थितिको सामना गरिरहेको कुनै पनि देशले आफ्नो रक्षात्मक क्षमता सुदृढ गर्न छोड्ने छैन। इरानले जे गरेको छ– र जे गर्न जारी राखेको छ– त्यो वैध आत्मरक्षामा आधारित एक नापीतौलिएको प्रतिक्रिया हो, र यो कुनै पनि हालतमा युद्ध वा आक्रामकताको सुरुवात होइन।

इरान र संयुक्त राज्य अमेरिका बीचको सम्बन्ध सुरुमा शत्रुतापूर्ण थिएन, र इरानी र अमेरिकी जनता बीचको प्रारम्भिक अन्तरक्रियाहरू शत्रुता वा तनावले भरिएका थिएनन्। तथापि, सन् १९५३ को 'कू' एक निर्णायक मोड थियो– जुन इरानको आफ्नै स्रोतसाधनको राष्ट्रियकरण रोक्ने उद्देश्यले गरिएको एक अवैध अमेरिकी हस्तक्षेप थियो। त्यस 'कू' ले इरानको लोकतान्त्रिक प्रक्रियालाई अवरुद्ध गर्‍यो, तानाशाहीलाई पुनर्स्थापित गर्‍यो, र अमेरिकी नीतिहरूप्रति इरानीहरूमा गहिरो अविश्वास पैदा गर्‍यो। यो अविश्वास शाहको शासनलाई अमेरिकाले दिएको समर्थन, १९८० को दशकको थोपरिएको युद्धमा सद्दाम हुसेनलाई गरेको सहयोग, आधुनिक इतिहासकै सबैभन्दा लामो र व्यापक प्रतिबन्धहरूको कार्यान्वयन, र अन्ततः वार्ताको बीचमै इरान विरुद्ध दुई पटक गरिएको बिना उक्साहटको सैन्य आक्रामकताका साथ थप गहिरिँदै गयो।

सन् १९५३ को 'कू' एक निर्णायक मोड थियो– जुन इरानको आफ्नै स्रोतसाधनको राष्ट्रियकरण रोक्ने उद्देश्यले गरिएको एक अवैध अमेरिकी हस्तक्षेप थियो।

तैपनि यी सबै दबाबहरू इरानलाई कमजोर बनाउन असफल भएका छन्। यसको विपरित, देश धेरै क्षेत्रहरूमा बलियो भएको छ: साक्षरता दर तीन गुणा बढेको छ– इस्लामिक क्रान्ति भन्दा पहिलेको लगभग ३० प्रतिशतबाट आज ९० प्रतिशतभन्दा बढी पुगेको छ; उच्च शिक्षा नाटकीय रूपमा विस्तार भएको छ; आधुनिक प्रविधिमा महत्त्वपूर्ण उपलब्धिहरू हासिल भएका छन्; स्वास्थ्य सेवाहरूमा सुधार भएको छ; र पूर्वाधारको विकास विगतको तुलनामा अतुलनीय गति र स्तरमा भएको छ। यी मापनयोग्य, अवलोकन गर्न सकिने यथार्थहरू हुन् जुन बनावटी कथाहरू भन्दा स्वतन्त्र छन्।

यसका साथै, सहनशील इरानी जनताको जीवनमा प्रतिबन्ध, युद्ध र आक्रामकताको विनाशकारी र अमानवीय प्रभावलाई कम आँकलन गरिनु हुँदैन। सैन्य आक्रामकताको निरन्तरता र हालैका बमबारीहरूले मानिसहरूको जीवन, दृष्टिकोण र परिप्रेक्ष्यलाई गहिरो रूपमा प्रभावित गर्दछ। यसले एउटा आधारभूत मानवीय सत्यलाई प्रतिबिम्बित गर्दछ: जब युद्धले जीवन, घर, सहर र भविष्यमा अपूरणीय क्षति पुर्‍याउँछ, तब मानिसहरू ती जिम्मेवार व्यक्तिहरूप्रति उदासीन रहने छैनन्।

यो युद्धबाट वास्तवमा अमेरिकी जनताको कुन चाहिँ हित पूरा भइरहेको छ? के यस्तो व्यवहारलाई न्यायोचित ठहराउन इरानबाट कुनै वस्तुपरक खतरा थियो?

यसले एउटा आधारभूत प्रश्न खडा गर्छ: यो युद्धबाट वास्तवमा अमेरिकी जनताको कुन चाहिँ हित पूरा भइरहेको छ? के यस्तो व्यवहारलाई न्यायोचित ठहराउन इरानबाट कुनै वस्तुपरक खतरा थियो? के निर्दोष बालबालिकाको नरसंहार, क्यान्सर उपचार गर्ने औषधि सुविधाहरूको विनाश, वा कुनै देशलाई बमबारी गरेर "ढुङ्गे युगमा" फर्काइदिने फुर्ती लगाउनुले संयुक्त राज्य अमेरिकाको विश्वव्यापी प्रतिष्ठालाई थप क्षति पुर्‍याउने बाहेक अरू कुनै उद्देश्य पूरा गर्दछ?

इरानले वार्तालाई पछ्यायो, एउटा सम्झौतामा पुग्यो, र आफ्ना सबै प्रतिबद्धताहरू पूरा गर्‍यो। त्यस सम्झौताबाट पछि हट्ने, टकराव तर्फ बढ्ने, र वार्ताको बीचमा दुई पटक आक्रामकताका कार्यहरू सुरु गर्ने निर्णयहरू अमेरिकी सरकारले गरेका विनाशकारी छनौटहरू थिए– जुन छनौटहरूले एउटा विदेशी आक्रमणकारीको भ्रमलाई मात्र सहयोग पुर्‍याए।

इरानका ऊर्जा र औद्योगिक सुविधाहरू लगायतका महत्त्वपूर्ण पूर्वाधारहरूमाथि आक्रमण गर्नुले सीधा इरानी जनतालाई लक्षित गर्दछ। युद्ध अपराधको रूपमा स्थापित हुनुका साथै, यस्ता कार्यहरूले इरानको सिमाना भन्दा धेरै टाढासम्म फैलिने परिणामहरू निम्त्याउँछन्। तिनीहरूले अस्थिरता उत्पन्न गर्छन्, मानवीय र आर्थिक लागत बढाउँछन्, र तनावको चक्रलाई निरन्तरता दिँदै वर्षौंसम्म कायम रहने आक्रोशको बीउ रोप्छन्। यो शक्तिको प्रदर्शन होइन; यो रणनीतिक अलमल र दिगो समाधान प्राप्त गर्नमा रहेको अक्षमताको सङ्केत हो।

के यो पनि सत्य होइन र कि अमेरिका इजरायली शासनद्वारा प्रभावित र परिचालित भई त्यसको प्रोक्सीको रूपमा यस आक्रामकतामा प्रवेश गरेको छ? के यो साँचो होइन र कि इजरायलले इरानी खतराको हौवा खडा गरेर प्यालेस्टिनीहरू विरुद्धका आफ्ना अपराधहरूबाट विश्वको ध्यान अन्यत्र मोड्न खोजिरहेको छ? के यो स्पष्ट छैन र कि इजरायलले अब अन्तिम अमेरिकी सिपाही र अन्तिम अमेरिकी करदाताको डलर रहुन्जेल इरानसँग लड्ने लक्ष्य राखेको छ– आफ्ना भ्रमहरूको बोझ इरान, यो क्षेत्र र संयुक्त राज्य अमेरिकामाथि थोपर्दै अवैध स्वार्थहरू पूरा गर्न खोजिरहेको छ?

के आजको अमेरिकी सरकारका प्राथमिकताहरूमा "पहिले अमेरिका" साँच्चै पर्दछ?

यस आक्रामकताको एक अभिन्न हिस्सा तपाईंहरूलाई गलत सूचनाको संयन्त्रभन्दा बाहिर हेर्न र यसको सट्टा इरान भ्रमण गरेका व्यक्तिहरूसँग कुरा गर्न म निमन्त्रणा गर्दछु। इरानमा शिक्षित भएका र अहिले विश्वका सबैभन्दा प्रतिष्ठित विश्वविद्यालयहरूमा अध्यापन तथा अनुसन्धान गर्ने, वा पश्चिमका सबैभन्दा उन्नत प्रविधि कम्पनीहरूमा योगदान दिने ती धेरै सफल इरानी आप्रवासीहरूलाई हेर्नुहोस्। के यी यथार्थहरू इरान र त्यहाँका जनताका बारेमा तपाईंहरूलाई सुनाइएका विकृतिहरूसँग मेल खान्छन्?

आफ्नो हजारौं वर्षको गौरवशाली इतिहासमा इरानले धेरै आक्रमणकारीहरूलाई पराजित गरेको छ। इतिहासमा उनीहरूका कलंकित नामहरू मात्र बाँकी छन्, जबकि इरान सहनशील, मर्यादित र गौरवान्वित भएर टिकिरहेको छ।

आज विश्व एउटा दोबाटोमा उभिएको छ। टकरावको बाटोमा लागिरहनु पहिलेको तुलनामा अझ महँगो र निरर्थक छ। टकराव र संलग्नता बीचको छनौट वास्तविक र परिणाममुखी दुवै छ; यसको नतिजाले आउने पुस्ताको भविष्य निर्धारण गर्नेछ। आफ्नो हजारौं वर्षको गौरवशाली इतिहासमा इरानले धेरै आक्रमणकारीहरूलाई पराजित गरेको छ। इतिहासमा उनीहरूका कलंकित नामहरू मात्र बाँकी छन्, जबकि इरान सहनशील, मर्यादित र गौरवान्वित भएर टिकिरहेको छ ।

तस्विर: अलजजिरा