एडम स्मिथको सुगा र राष्ट्र बैंकको गभर्नर

एडम स्मिथलाई पुँजीवादी अर्थशास्त्रका जनक मानिन्छ। उनी आफ्नो समयमा उनी बेलायतका सबैभन्दा प्रख्यात अर्थशास्त्री थिए।

उनको बारेमा एउटा रमाइलो ठट्टा प्रचलित छ:

हरेक दिन उनलाई भेट्न र अर्थशास्त्रसम्बन्धी जिज्ञासा लिएर धेरै मानिसहरू आउने गर्थे। यसले गर्दा एडम स्मिथको अध्ययन र अनुसन्धानमा बाधा पर्थ्यो।

दिक्क भएर उनले आफ्नो घरको अगाडि एउटा साइनबोर्ड झुण्ड्याए। त्यसमा लेखिएको थियो— "तपाईंलाई अर्थशास्त्रसम्बन्धी कुनै जिज्ञासा छ भने मलाई भेट्नुअघि मेरो सुगालाई भेट्नुहोस्। उसले तपाईंको समस्याको समाधान गरिदिनेछ। सुगाले पनि तपाईंको समस्याको समाधान गर्न सकेन भने मात्र मलाई भेट्न आउनुहोस्।"

एडम स्मिथलाई भेट्न आएका मानिसहरू निकै रिसाउँथे। "हामी एडम स्मिथलाई भेट्न आएका हौँ, तर कस्तो विचित्र मान्छे रहेछ! हामीलाई सुगासँग पहिला भेट भन्न्छ!"  रिसाए पनि उनीहरू सुगासँग कुरा गर्थे। तर सुगासँग कुरा गरेपछि उनीहरूको समस्या साँच्चै नै समाधान भइसक्थियो।  एडम स्मिथलाई भेट्न आवश्यक नै पर्दैनथ्यो।

एडम स्मिथले आफ्नो सुगालाई जम्मा दुई शब्द मात्र सिकाएका थिए— "माग" (डिमान्ड) र "पूर्ति" (सप्लाई)। जसले जुनसुकै प्रश्न राखे पनि, सुगाले   पालैपालो संग "डिमान्ड र सप्लाई" को सूत्र सुनाइदिन्थ्यो।

वास्तवमै, अर्थशास्त्रका लगभग सबै समस्याहरू माग र पूर्तिसँग सम्बन्धित हुन्छन्। यदि बजारमा माग उच्च छ तर पूर्ति कम छ भने मूल्य बढ्छ। त्यसैगरी, माग कम छ र पूर्ति बढी छ भने मूल्य घट्छ।

नेपालमा अहिले राष्ट्र बैंकका लागि उपयुक्त गभर्नरको खोजी भइरहेको छ। गभर्नरको लागि अनेकौ सुयोग्य पात्रहरुको नाम उनीहरुको सुकर्म सहित बजारमा आउछ। योग्य गभर्नर भेट्न कठिन भएकोले गभर्नरको न्यूनतम योग्यता खुकुलो पारिएको छ। अब ६५ वर्षभन्दा माथिका व्यक्तिहरूलाई पनि गभर्नर बन्न सक्ने व्यवस्था गरिएको छ। यस विषयलाई लिएर मिडियामा ठूलै होहल्ला भइरहेको छ।

तर यस्तो विषयमा अनावश्यक हायतौवा मच्चाउनु जरुरी छैन। अर्थशास्त्रका दुई शब्द— "डिमान्ड" र "सप्लाई" भन्न जान्ने जुनसुकै व्यक्तिलाई गभर्नर बनाइदिए पनि हुन्छ। आखिर अर्थशास्त्रका धुरन्धर विद्वानहरूले गभर्नर बन्दा पनि नेपालको कुन चाहि आर्थिक समस्याको समाधान हुन सकेको थियो र ??